مطالعات اجتماعی قرآن

مطالعات اجتماعی قرآن

تحلیل رویکرد محققان اروپایی به مضامین آیات زنانه در قرآن (با تمرکز به آیات مربوط به زنان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 مدیر فرهنگی دانشگاه ع پ شهید بهشتی
2 دانشگاه امام صادق ع
چکیده
حقوق فردی و اجتماعی زنان همواره محل نزاع در جامعه بشری بوده و در برهه‌هایی از زمان، این نزاع بروز و ظهور بیشتری داشته است. این موضوع از دریچه‌های مختلف دینی و اجتماعی و... مورد بحث و فحص بوده و دین ستیزان و دین ناشناسان، چنین القاء نموده‌اند که ادیان به طور عام و اسلام به طور خاص نسبت به حقوق فردی و اجتماعی زنان بی توجه و حتی دارای قصور است. از طرف دیگر در پی جنبش‌های زنانه به جهت احقاق حقوق زنان، مستشرقان، متون مقدس دینی از جمله قرآن را بازخوانی کرده و به مباحثی همچون: جایگاه و حقوق اجتماعی و سیاسی و اقتصادی زنان و مسائلی از قبیل: خلقت زن، قوامیت، تعدد زوجات و... از منظر قرآن پرداخته‌‌اند. گرچه اختلاف آرا بین ایشان وجود دارد؛ اما جریان فکری غالب آنان، قرآن را متنی احیاگر حقوق زنان و عاری از هرگونه نگاه جنسیتی و سلطه‌‌گری مردانه و تحقیرآمیز نسبت به زنان دانسته و تلاش می‌کنند تا به هر طریق ممکن، سایۀ سلطۀ مردان را از زنان حذف نمایند . مستشرقان بر این باورند که ترجمه ها و تفاسیر مردسالارانه با نظام تساوی جنسیتی در قرآن مخالفت دارد و غالباً معتقدند که قرآن با حضور زنان در همۀ ابعاد اجتماعی و سیاسی و رهبری آنان موافق است، گرچه گاهی در برداشت آیات دچار کج فهمی شده‌اند که از دلایل آن عدم دسترسی به منابع و آرا عالمان شیعه و نبود روش علمی و تفسیری است؛ لذا تبیین و بسط آراء اندیشمندان شیعی، می‌‌تواند بسیاری از ابهامات دربارۀ نگرش اسلام به زنان را بزداید. این مقاله ضمن تبیین و نقد آرا مستشرقان، نظرات مفسران شیعی را به ‌عنوان فصل‌‌الخطاب و مصحح آرا بیان می‌‌کند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

"Analysis of the approach of European researchers to the themes of women's verses in the Qur'an" (focusing on the verses related to women)

نویسندگان English

Marzieh raji 1
Tayebeh Babaeian 2
1 Cultural Director of AP Shahid Beheshti University
2 Emam sadegh un
چکیده English

The individual and social rights of women have always been a source of conflict in human society, and at some points in time, this conflict has become more apparent. This issue has been discussed and analyzed from different religious and social perspectives, and anti-religionists and religious unknowns have suggested that religions in general and Islam in particular are indifferent and even deficient towards the individual and social rights of women. On the other hand, following women's movements in order to achieve women's rights, Orientalists have re-read the holy religious texts, including the Qur'an, and discussed topics such as: the position and social, political and economic rights of women and issues such as: the creation of a woman, consistency of men towards women, and polygamy etc. from the perspective of the Qur'an. Although there is a difference of opinion between them; However, their dominant thought process considers the Qur'an as a text that revives women's rights and is free from any gender perspective and male domination and humiliation towards women, and they try to remove the shadow of male domination from women in every possible way. Orientalists believe that patriarchal translations and interpretations are against the system of gender equality in the Qur'an and they often believe that the Qur'an agrees with the presence of women in all social and political dimensions and their leadership, although sometimes they have misunderstood the verses due to the reason like the lack of access to the sources and opinions of Shia scholars and the lack of scientific and interpretive methods; Therefore, explaining
and expanding the opinions of Shia thinkers can remove many ambiguities about Islam's attitude towards women. This article, while explaining and criticizing the opinions of the Orientalists, expresses the opinions of Shiite commentators as a chapter of al-Khattab and correcting opinions.

کلیدواژه‌ها English

Researchers
Quran
verses related to women
position of women
social rights
 
-        قرآن کریم، مترجم: محمدمهدی فولادوند نهران، دار القرآن الکریم، 1415 ق.
1. کتاب مقدس (عهد عتیق و عهد جدید)، مترجمان: فاضل خان همدانی، ویلیام گِلِن و هِنری مَرتِن، تهران: انتشارات اساطیر، 1380
2. ابن‌فارس، احمد، معجم مقاییس اللغه، محقق: عبدالسلام، محمد هارون، بیروت: دارالفکر، 79م.
3. آلوسی، سید محمود، روح المعانی، بیروت: داراحیاء التراث العربی، ۱۴۰۵ق.
4. امامی، مسعود، «رعایت عدالت در تعدد زوجات»، کاوشی نودرفقه اسلامی، شماره4، زمستان139۲، ص ۴ – ۲۲.
5. آهی، محمد، «گفتمان قرآنی در ابعاد حضور  اجتماعی زن»، زن در فرهنگ و هنر، شماره 4، ص ۵۳۹-۵۵۶، زمستان ۱۳۹۵ ش.
6. بدران، مارگو، «جنسیت»، مترجم: امیر مازیار، دایره‌المعارف قرآن لایدن، تهران: انتشارات حکمت، 1393 ش.
7. حائری تهرانی، علی، مقتضیات الدرر و ملتقطات الثمر، تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1337ش.
8. حر عاملی، محمد بن حسن، تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، قم: موسسه آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث، 1413ق.
9. حسن نیا، علی؛ موسوی مقدم، سید محمد؛ صیدی، محمود، «نقد نظریه الهیات فمنیسم در قرآن از دیدگاه قرآن و روایات»، فلسفه، شماره 4، زمستان ۱۳۹۸، ص631-
10. حسینی جرجانی، ابوالفتح بن مخدوم، تفسیر شاهی (آیات الاحکام)، تهران: انتشارات نوید، 1362ش.
11. ودود، آمنه، قرآن و زن: بازخوانی متن مقدس از منظر یک زن، مترجمان: اعظم پویا و معصومه آگاهی، تهران:  انتشارات حکمت، 1394 ش.
12. راینهارت، کوین، «ناپاکی»، ترجمه: امیرمازیار، دایره المعارف قرآن لایدن، تهران: انتشارات حکمت، 1396 ش.
13. رودد، روت، «زنان و قرآن»، مترجم: اعظم پویا، دایره‌المعارف قرآن لایدن، تهران:  انتشارات حکمت، 1394 ش.
14. صدر، سید محمد، ماورا الفقه، تصحیح جعفر هادی دجیلی، بیروت: دارالاضواء، 1420  ق.
15. صدوق، محمدبن على، من لا یحضره الفقیه، تصحیح و تعلیق: على اکبر غفاری، قم: موسسه النشر الاسلامی، چاپ سوم،
16. طباطبایی، محمد حسین، تفسیر المیزان، تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1375ش
17. طبری، محمدبن جریر، جامع البیان عن تأویل آی القرآن، دارالکتب العلمیة، بیروت: ۱۴۱۲ ق.
18. کریمی، فاطمه ،بازشناسی مفهوم قوامیت مرد بر زن با خوانشی جدید از آیات 19 و 34 سوره نساء، پژوهشنامه اسلامی زنان و خانواده ،ش 27،زمستان 1401،ص9-29
19. گیلادی، اَوینر، «خانواده»، مترجم: خلیل پروین، دایره‌المعارف قرآن لایدن، تهران: انتشارات حکمت، 1393 ش.
20. لَسنر، جیکب، «بلقیس»، مترجم: امیر مازیار، دایره‌المعارف قرآن لایدن، تهران: انتشارات حکمت، 1392 ش.
21. لوبون، گوستاو، تمدن اسلام و عرب، مترجم: محمدتقی فخر داعی گیلانی، تهران: کتابفروشی اسلامیه، تاریخ مقدمه ۱۳۴۷ ش.
22. مدرسی، سید محمد تقی، من هدى القرآن، بیروت: دارالقارء، 1429ق.
23. مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القران الکریم، تهران: وزارات فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1387 ش.
24. .مطهری، مرتضی، نظام حقوق زن در اسلام، قم: صدرا، 1386 ش.
25. .معارف، مجید و فاطمه واسعی، «شخصیت زنانه در قرآن با تکیه بر آراء روت رودد»، فصلنامه آفاق دین، شماره ۲، ص 9-پاییز 1389 ش.
26. مکارم شیرازی، ناصر و جمعی از نویسندگان، تفسیر نمونه، تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1386 ش.
27. موتسکی، هارالد، «ازدواج و طلاق»، مترجم: سعید عدالت‌نژاد، دایره‌المعارف قرآن لایدن، تهران: انتشارات حکمت، 1392 ش.
28. موسوی مقدم، سید محمد؛ مدرسی مصلی، سیده منصوره،«بررسی مقاله نکا ح و طلاق از دایره قرآن لایدن المعارف» ،فصل نامه علمی قرآن پژوهی خاورشناسی، شماره26، بهار و تابستان  ۱۳۹۸، ص ۱۵۷ –
29. مهریزی، مهدی، قرآن و مسئله زن، انتشارات علم، تهران: 1398 ش.
30. نیشابوری، مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، بیروت: دارالفکر، بی‌جا، بی‌تا.
31. همتی، محمدعلی و وفادار کشاورزی، «نقد دیدگاه گابریل ساوما درباره آیه "الرجال قوامون علی النساء"»، مجله قرآن پژوهی خاورشناسان، شماره26، ص 177-194، بهار و تابستان 1398 ش.
32. هونکه، زیگرید، شمس العرب تسطع علی الغرب، مترجمان: فاروق بیضون و کمال دسوقی، بیروت:  دار الافاق الجدیده، 1980.
33. Abbott, Nabia, «Women and the State in Early Islam», Journal of Near Eastern Studies, No. 1, pp. 106–126, Published by: The University of Chicago Press, 1942.
34. Barlas, Asma, Believing women in Islam: Unreading patriarchal interpretations of the Qur'an, Austin, university of Texas press, 2002.
35. Inloes, Amina, «The Queen of in shiʻa Hadith», Journal of shiʻa Islamic studies, No. 5, pp. 423-440, Autumn 2012.
36. Sawma, Gabriel, the quran: Misinterpreted, Mistranslated, And Misread. the Aramaic Language of the Quran, USA, Published by Adi Books, 2006.
37. Inloes, Amina, The Queen of in shi,a Hadith.Journal of shi,a Islamic studies,Volume 5.Autumn,pp.423-440, 2012

  • تاریخ دریافت 24 دی 1402
  • تاریخ بازنگری 05 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش 24 خرداد 1403