مطالعات اجتماعی قرآن

مطالعات اجتماعی قرآن

بازخوانی فهم‌های تفسیری از آیه 24 نساء با محوریت حق عفاف جنسی کنیز

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران
2 گروه علوم قرآن و حدیث دانشکده الهیات دانشگاه تهران
چکیده
فهم‌های تفسیری از عبارت «وَ الْمُحْصَنَاتُ مِنَ النِّسَاءِ إِلَّا مَا مَلَکَتْ أَیْمَانُکُمْ» در آیه نساء، سبب بروز احکام فقهی خاصی در حوزه حق عفاف جنسی کنیز شده که بر مبنای آن مالک حق بهره‌وری جنسی از کنیز خویش ولو در حالت تأهل را با إعمال شرایط استبراء خواهد داشت. پژوهش پیش رو درصدد است تا با روش توصیفی تحلیلی و براساس”ساختارمندی سور» به‌عنوان مبنایی نسبتاً متأخّر در مطالعات قرآنی به نقد رأی تفسیری مذکور در راستای خوانش عصری از آن اقدام نماید. در این راستا معیارهای چهارگانه «ساختار آیه»، «ساختار سیاق»، «ساختار سوره» و نهایتاً «ساختار قرآن» را به کار می-گیرد. نتایج گویای آن است که آیه در بافت خویش درصدد نفی نکاح‌های باطل ازجمله نکاح با زنان شوهردار بوده مگر در حالتی که زن شوهردار در جنگ اسیر شود. در چنینی حالتی اسارت، معادل طلاق وی از همسرِ مشرک و یافتن تابعیتی اسلامی خواهد شد. درنتیجه مواجهه با او به‌عنوان یکی از شهروندان جامعه اسلامی صورت می‌گیرد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Rereading interpretations of verse 24 of Surah Nisa centered on the maid's right to sexual chastity

نویسندگان English

Marzieh Raisi 1
shadi nafisi 2
1 Theohogy faculity, university of tehran
2 Theohogy faculity, university of tehran
چکیده English

The interpretive understandings of the phrase "and the virtuous of women, except what belongs to your faith" in verse 34 of Surah An-Nisa, have caused the emergence of certain jurisprudence rulings in the field of the right to sexual chastity of a slave girl, based on which, the owner has the right to sexual productivity from his slave girl, even in the state Marriage, by applying the conditions, will have Istbara. The upcoming research is trying to criticize the mentioned interpretation opinion in line with the contemporary reading of it with a descriptive-analytical method and based on the "structural structure" for a relatively late basis in Qur'anic studies. In this regard, it uses the four criteria of "verse structure", "syaq structure", "sura structure" and finally "Qur'an structure". The results show that this verse, in its context, seeks to negate invalid marriages, including marriages with married women; unless a married woman is captured in war. In such a case, captivity
will be equivalent to his divorce from his polytheist wife and finding Islamic citizenship; As a result, he is confronted as one of the citizens of the Islamic society.

کلیدواژه‌ها English

women in interpretations
maid sexual chastity
social commentary
Slavery
- قران کریم؛ ترجمۀ انصاریان، حسین (1383). قم: اسوه‏.
1.     ابوالفضل احمد بن علی، شهاب الدین (ابن حجر عسقلانی) (بی­تا). «الدرایة فی تخریج الاحادیث الهدایة»، تحقیقِ سید عبدالله‌ هاشم یمانی مدنی. بیروت: دارالمعرفة.
2.     عبدالله‌بن احمد‌بن محمّد، ابومحمّد (ابن قدامه مقدسی) (۱۴۰۳). «الشرح الکبیر، در ابن قدامه». بیروت: المغنی.
3.     ابن همام صنعانی، ابوبکر عبدالرزاق (1392)، مصنف عبد الرزاق (الجامع الکبیر)، تحقیق شیخ حبیب الرحمن اعظمی. پاکستان: المجلس العلمی.
4.     عبدالله بن محمّد، ابوبکر (ابن‌ابی‌شیبه) (1409)، «مصنف المصنف فی الاحادیث و الآثار، تحقیق سعید الحام. بیروت: دارالفکر، الطبعة الاولی.
5.     انصاری، محمدعلی (1395). «تفسیرمشکات». مشهد: بیان هدایت نور.
6.     بجنوردی، سیدمحمّد‌بن‌حسن (1401). «قواعد فقهیه»، جلد اول، چاپ سوم. تهران: مؤسسۀ عروج.
7.     شاهرودى، سید محمود‌هاشمى و جمعی از پژوهشگران (1426)‌. «قاعده فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت­علیهم السّلام. قم: مؤسسۀ دائرة­المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل بیت علیهم السّلام، محققان مؤسسۀ دائرة­المعارف فقه اسلامى‌.
8.     حسینى همدانى، محمّد (1404). «انوار درخشان در تفسیر قرآن»، تحقیق محمّدباقر بهبودى. تهران‏: لطفى‏‏.
9.     حلّى، محمّد بن منصور بن احمد (ابن ادریس) ()‌. «السرائر الحاوی لتحریر الفتاوى. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیه قم.
10.  حلّى، علامه حسن بن یوسف بن مطهر اسدى (1388)‌. «تذکرة الفقهاء(ط - الحدیثة)»، تحقیقِ گروه پژوهش مؤسسۀ آل­البیت علیهم السّلام‌.  قم: مؤسسۀ آل­البیت علیهم السّلام‌.
11.  حوى، سعید (1424). «الاساس فى التفسیر الاساس فى التفسیر». قاهره: دار­السّلام‏.
12.  خامه­گر، محمد (1396). «اصول و قواعد کشف استدلالی غرض سوره­های قرآن». قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
13.  رئیسی، مرضیه (1396). «بازخوانی احکام کنیز در اسلام». تهران: دانشیاران.
14.  رضایى اصفهانى، محمّدعلى (1387)‏. «تفسیر قرآن مهر». قم‏: پژوهش­هاى تفسیر و علوم قرآن‏‏.
15.  زمخشری، محمودبن عمر (1407). «الکشاف عن حقائق التنزیل». تهران: آفتاب تهران.
16.  زورق، محمدحسن (1386). «ارتباطات و آگاهی (مفاهیم، مبانی و روش‌ها). تهران: انتشارات دانشکدۀ صدا و سیما.
17.  زین الدین بن علی (۱۴۱۰). «الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه (المحشی کلانتر)». قم: کتابفروشی داوری.
18.  شبیری‌زنجانی، سیدموسی (1419). «کتاب نکاح»، جلد 17، چاپ اول. قم: مؤسسۀ پژوهشی رای‌پرداز.
19.  صادقى تهرانى، محمّد (1406)، «الفرقان فى تفسیر القرآن بالقرآن و السنه‏». قم‏: فرهنگ اسلامى‏‏.
20.  صدوق، ابن بابویه قمی، محمّد بن على (1413). «من لا یحضره الفقیه. تحقیق على اکبر غفارى. قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیه قم‏.
21.  طباطبایی، محمّدحسین (1390). «المیزان فی تفسیر القرآن‏». بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات‏.‏
22.  طبرسی، فضل بن حسن (1372). «مجمع البیان فی تفسیر القرآن‏». تهران‏: ناصر خسرو‏.
23.  طوسی، محمّدبن الحسن (1407ق). «تهذیب الاحکام، تصحیحِ حسن موسوی. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
24.  عاملى (شهید اول)، محمّد بن مکى (1410). «اللمعة الدمشقیة فی فقه الإمامیة»، تحقیقو تصحیح محمّد تقى مروارید و على اصغر مروارید. بیروت: دار­التراث- الدار الإسلامیة‌.
25.  عمید زنجانی، عباسعلی (1386). «قواعد فقه»، جلد سوم: بخش حقوق عمومی. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی (سمت).
26.  فاضل، مقداد بن عبدالله (1373)‏. «کنز العرفان فى فقه القرآن‏»، تصحیحِ محمّد باقر شریف‏زاده و محمّدباقر بهبودى. تهران‏‏: مکتب نوید اسلام.
27.  فیض کاشانى، محمّد­بن شاه مرتضى (1418)‏. «الأصفى فی تفسیر القرآن»، تحقیقِ پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامى (دفتر تبلیغات اسلامى). قم‏: مرکز النشر التابع لمکتب الإعلام الإسلامی‏‏.
28.  ------------------------ (1415 ‏)‏. «تفسیر الصافی». تهران‏: مکتبة الصدر.
29.  قرائتى، محسن (1388)‏. «تفسیر نور». تهران: مرکز فرهنگى درس­هایى از قرآن.
30.  قرطبی، محمّد بن احمد، ابوعبدالله (1364). «تفسیر القرطبی (الجامع لاحکام القرآن)». تهران‏: ناصر خسرو (بیروت: دارالاحیاء التراث العربی، 1405) ‏.
31.  قزوینی، محمّد بن یزید (بی­تا). «سنن ابن ماجة، تحقیق و ترقیم و تعلیقِ محمّد فؤاد عبد الباقی. بی‌جا.
32.  قطب راوندی، سعید بن هبه الله (1405). «فقه القرآن»‏، تحقیقِ احمد حسینى اشکورى. قم‏: کتابخانۀ عمومى حضرت آیت­الله العظمى مرعشى نجفى(ره)‏.
33.  کلینی، محمّد بن یعقوب (1407). «الکافی(ط- الإسلامیة)، چاپ چهارم. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
34.  ماوردی بصری شافعی (ابن حبیب)، علی بن محمّد، ابوالحسن (1414). «الحاوی الکبیر»، تحقیق دکتر محمود مطرجی. بیروت: دارالفکر.
35.  نجم الدین، جعفر بن حسن (محقق حلّى) (1408)‌. «شرائع الإسلام فی مسائل الحلال و الحرام‌»، چهارجلد، تحقیقو تصحیحِ عبد الحسین محمّد على بقال‌. قم: مؤسسۀ اسماعیلیان‌.
36.  محقق داماد یزدی، سید مصطفی (1376). «قواعد فقه»، چاپ دوم. تهران: سمت.
37.  محمّدی نژاد طولاورد، حسین (1392). ««قانون مدنی»، مجموعه قوانین و مقررات با آخرین اصلاحات». تهران: اخوان.
38.  مطهری، مرتضی (1393). «بردگی در اسلام». تهران: صدرا.
39.  مکارم شیرازى، ناصر (1421). «الأمثل فى تفسیر کتاب الله المنزل»، ترجمه و تلخیص محمّد على آذرشب. قم‏: مدرسة الإمام علی بن أبی طالب(علیه السّلام).
40.  مکارم شیرازی، ناصر و دیگران (1371). «تفسیر نمونه». تهران: دارالکتب اسلامیه.
41.  مناوی (١٤١٥ - ١٩٩٤). «فیض القدیر شرح الجامع الصغیر»، تصحیح أحمد عبد السّلام. بی­جا.
42.  نجفى، صاحب الجواهرمحمّدحسن (1404). «جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام‌»، تحقیقو تصحیحِ عباس قوچانى و على آخوندى‌. بیروت: دار­الإحیاء التراث العربی.
43.  نجفى، حسن بن جعفر بن خضر (کاشف الغطاء) (1422)‌. «أنوار الفقاهة». نجف اشرف: مؤسسۀ کاشف الغطاء‌.
44.  نوبهار، رحیم (1384)، " قاعدۀ فقهی حرمت تنفیر از دین" ، نشریۀ تحقیقات حقوقی (یادنامۀ دکتر شهیدی).
45.  هاشمى رفسنجانى، اکبر (حوزۀ علمیه قم. دفتر تبلیغات اسلامى. مرکز فرهنگ و معارف قرآن. جمعی از محققان‏) (1386). تفسیر راهنما». قم‏: بوستان کتاب قم (انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزۀ علمیه قم)‏.
46.   Ackoff, Russell (1972). On Purposeful Systems, Aldine-Atherton.

  • تاریخ دریافت 21 اسفند 1402
  • تاریخ بازنگری 15 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش 22 خرداد 1403