مطالعات اجتماعی قرآن

مطالعات اجتماعی قرآن

بررسی و مقایسۀ آیات مربوط به زنان در چند تفسیر عرفانی (کشف‌­الاسرار و عدة­الابرار، عرائس البیان، فتوحات مکیّه و مخزن­‌العرفان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دانشگاه فردوسی مشهد
2 استاد دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد
چکیده
در جای‌جای قرآن کریم، نکات و اشارات متعددی دربارۀ زنان و موضوعات و مسائل گوناگون مرتبط با آنها آمده که موردِتوجه و دقت مفسران مسلمان، ازجمله عارفان، بوده و دیدگاه‌های به‌جامانده از آنان در تفاسیر بازتاب یافته است. در این جستار، با انتخاب چهار تفسیر عرفانی از قرآن کریم که در زمینه‌های تاریخی، جغرافیایی و فکریِ متفاوت پدید آمده‌اند، برآنیم تا دیدگاه‌ها و آراء تفسیری رشیدالدین میبدی، روزبهان بقلی، ابن عربی و بانو امین درخصوص آیات مربوط به زنان را استخراج، مقایسه و بابا روش توصیفی ـ تحلیلی، آراء موردِنظر را تحلیل و بررسی کنیم. از واکاوی و ارزیابی آراء این چهار مفسر چند نتیجه قابل ذکر است: در تفسیر میبدی، زن گاه موجب تکامل دین مرد پنداشته شده و گاه موجودی ضعیف و عاجز و ملول‌الطبع معرفی می‌شود. در نگاه روزبهان بقلی کمتر اثری از مواضع جنسیت‌زده یا دغدغه‌های دنیوی می‌بینیم و می‌توان گفت که نگاهش فارغ از دیدگاه‌های جنسیتی است. ابن عربی زنان را ارج می‌نهد و طی طریق را برای مردان و زنان برابر می‌داند. از دیدگاه بانو امین، زن و مرد بر یکدیگر برتری ندارند؛ وی قاعده‌ای کلی مطرح نمی‌کند و معتقد است حیات مرد از تعقل و حیات زن از احساسات نشئت می‌گیرد. همچنین شاید بتوان مدعی شد که در تفسیر آیات راجع به زنان، آراء روزبهان بقلی و ابن عربی بیشتر صبغۀ عرفانی دارند و میبدی و بانو امین در عین اظهار آراء عرفانی در مواردی به نگاه و تفسیر فقهی نیز ابراز تمایل کرده‌اند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Parameters and analogy of verses linked to women in the form of mystical interpretation (A Case Study of Kashfol-asrar and Oddatol-abrar, Araies -al-bayan, Fotohate Makkieh, and Makhzanal-Erfan)

نویسندگان English

sajedeh Ghorbani Manzari 1
Fatemeh Zare hosseini 2
1 Ferdowsi University of Mashhad
2 Faculty of Theology, Ferdowsi University of Mashhad
چکیده English

In various places of the Holy Qur'an, there are many points and references about women and various issues and issues related to them, which have been the focus and attention of Muslim commentators, including mystics, and their remaining views have been reflected in the commentaries. In this essay, by choosing four mystical interpretations of the Holy Qur'an that have emerged in different historical, geographical and intellectual contexts, we will discuss the views and interpretation opinions of Rashid al-Din Meibodi, Rozbehan Baghli, Ibn Arabi and Banu Amin regarding the verses related to women and extract, compare and analyze the opinions in question using the descriptive-analytical method. From the analysis and evaluation of the opinions of these four commentators, several results can be mentioned: In Meibdi's interpretation, women are sometimes considered to be the cause of the evolution of man's religion, and sometimes they are presented as a weak, helpless and lazy creature. In Rozbahan Baghli's look, we see less traces of gendered positions or worldly concerns, and it can be said that his look is independent of gender views. Ibn Arabi respects women and considers the path equal for men and women. From Mrs. Amin's point of view, men and women
are not superior to each other; He does not propose a general rule and believes that a man's life originates from reasoning and a woman's life from emotions. Also, it can be claimed that in the interpretation of the verses about women, the opinions of Rozbahan Baghli and Ibn Arabi have more of a mystical aspect, and Meibodi and Banu Amin, while expressing their mystical opinions, in some cases also expressed a desire to view and interpret jurisprudence.

کلیدواژه‌ها English

Ibn Arabi
Banu Amin
Interpretation
Rozbahan Baghli
Women
Meibodi
-         قرآن کریم، ترجمۀ محمدمهدی فولادوند.
1.       ابن­عربی، محی الدین (1970). «فتوحات مکیه»، ترجمۀ محمد خواجوی، چاپ او. تهران: انتشارات مولی.
2.       اسعدی فیروزآبادی، مریم السادات (1392). "بررسی دیدگاه‌های عرفانی رشیدالدین میبدی در آیات مربوط به زن در کشف­الاسرار"، نشریۀ ادب فارسی، سال 3، شمارۀ 1.
3.       امین، سیده نصرت بیگم (1361). «مخزن العرفان در تفسیر قرآن». تهران: نهضت زنان مسلمان.
4.       امینی‌نژاد، علی (1391). "مسئلۀ زن و زناشویی در عرفان اسلامی"، مطالعات معنوی، شمارۀ 6.
5.       بقلی، روز بهان (2008). «عرائس البیان»، ترجمۀ علی بابایی، چاپ اول. تهران: انتشارات مولی.
6.       جلالی، مهدی و محمدمهدی آجیلیان مافوق (1396). "بررسی سندی و متنی حدیث "أبغض الحلال الیّ الطلاق" در منابع فریقین"، آموزه‌های حدیثی، سال 1، شمارۀ 1.
7.       جوادی آملی، عبدالله (1369). «زن در آئینۀ جلال و جمال»، چاپ اول. تهران: مرکز نشر فرهنگی رجا.
8.       رادمنش، عطامحمد و محبوبه خراسانی و فاطمه پهلوان شمسی (1396). "سبک زندگی در تفسیر عرفانی کشف­الاسرار میبدی"، عرفانیات اسلامی، سال 9،  شمارۀ 33.
9.       شمس، زینب و مصطفی عباسی‌مقدم (1401). "تأثیر جنسیت در تفسیر"، پژوهش‌های تفسیر تطبیقی، سال 8، شمارۀ 2.
10.   عناقه، عبدالرحیم و سمیه سبزواری (1391). "تجلی زن در اندیشۀ ابن­عربی"، زن و فرهنگ، سال 3، شمارۀ 12.
11.   قضاعی، محمد بن سلامه (1431). «مسند الشهاب». سوریه: دار الرساله العالمیه.
12.   کراجکی، ابوالفتح محمد بن عثمان (1394). «معدن الجواهر و ریاضه الخواطر»، تحقیق و تصحیح سید احمد حسینی، چاپ اول. تهران: انتشارات کتابخانۀ مرتضویه.
13.   کوشکی، زهرا و انشاءالله رحمتی (1399). "عشق نزد روزبهان بقلی و ابن­عربی با تأکید بر جایگاه زن"، نامۀ الهیات، سال 13، شمارۀ 2.
14.   مهریزی، مهدی (1400). "زن در تفسیر مخزن العرفان بانو امین اصفهانی"، آئینۀ پژوهش، سال 32، شمارۀ 2.
15.   میبدی، ابوالفضل رشید الدین (1371) «کشف الاسرار و عدۀ الابرار»، چاپ پنجم. تهران: انتشارات امیرکبیر.
16. Amin, S. N. B., (1361), Makhzan al-Irfan dar Tafsir -i Quraran,tehran, Nehzate zanan mosalman
17. Amininezhad, A, «Masʾaleh -i Zan va Zanashooyi dar Irfan -i Islami», Motaleat -i Ma̒ navi, no. 6.
18. Anaqeh, A; Sabzavari, S, (1391), «Tajally -i Zan dar Andisheh -i Ibn Arabi», Zan va Farhang, vol. 3, no. 12.
19. As̒ adi Firoozabadi, M, (1392), «Barrasi -i Didgahahaye Irfane of Rashid al-Din Meibodi dar Ayat -i Marboot be Zan dar Kashf al-Asrar», Nashrieh Adab Farsi, vol. 3, no. 1.
20. Baqli, R, (2008), Araʾes al-Bayan, trans. Mohammad Khajavi, 1st edition, Tehran, Mawla Publication.
21. Ibn Arabi, M, (1970), Al- Futuhatal- Makkiyya,Trans. Mohammad Khajavi, 1st edition, Tehran, Mawla Publication.
22. Jalalli, M; Ajilian mafogh, M, (1396), «Barrasi -i Sanadi va Matni -i Hadith «Abghaz al-Halal ilayya al-Talaq» dar Manabaʾe Fariqin», Amoozehhayh hadithi, vol. 1, no. 1.
23. Javadi Amoli, A, (1369), Zan dar Ayene -i Jalal va Jamal, 1st edition, Tehran, Nashr -i Farhang -i Raja.
24. Karajaki, A, (1394 H.), Ma̒ dan al-Javaher va Riyaza al-Khavater, edition: Ahmad Hosseini, 1st edition, Tehran, Ketankhane -i Mortzaviyye Publication.
25. Kooshki, Z; Rahmati, E, (1399), «Ishgh Nazd -i Roozbehan Baghli va Ibn Arabi ba taʾkid bar Jaigaheh -i Zan», Name -i Elahiyyat, vol. 13, no. 51.
26. Mebodi, R, (1371), Kashf al-Asrar va ̒Uddat al-Abrar, 5th edition, Tehran Amirkabir.
27. Mehrizi, M, (1400), «Zan dar Tafsir Makhzan al-Irfan -i Banoo Amin Isfahani» Ayeneh -i Pazhoohesh, vol. 32, no. 2.
28. 13- Qoza̒ yi, M, (1431 H.), Mosnad al-Shahab, .Suriya, Dar al_resale Al_almeah
29. Radmanesh, A; Khorasani, M; Pahlavan shamsi, F (1396), Sabk -i Zendgi dar Tafsir -i Irfani -i Kashf al-Asrar Meibodi, Irfaniat dar Adab -i Farsi, vol. 9, no. 33.
30. Shams, Z; Abbasimoghadam, M, (1401), «Taʾthir -i Jensiyyat dar Tafsir», Tafsir -i Tatbiqi, vol. 8, no. 2.

  • تاریخ دریافت 22 اسفند 1402
  • تاریخ بازنگری 06 تیر 1403
  • تاریخ پذیرش 22 خرداد 1403