مطالعات اجتماعی قرآن

مطالعات اجتماعی قرآن

الگوی آموز‌ه‌های قرآنی در پیشگیری از خودکشی براساس نظریه‌پردازی داده‌بنیاد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
چکیده
خودکشــی، عمــل آ گاهانــه نابوســازی به دســت خود اســت کــه موضوعی چنــد بعدی در جوامع بشــری اســت. هــدف اصلی پژوهش حاضــر، تبیین مؤلفه‌های قرآنی در پیشــگیری از پدیده خودکشــی اســت که این موضوع بــا اســتفاده از روش داده بنیــاد در قالب یــک نظام و الگوی معنــادار ارائه شــده اســت. بدین صــورت که پــس از فــرآوری مجموعه داده‌هــای قرآنی در راســتای پیشــگیری از خودکشــی، مقوله‌هــای اصلــی و فرعــی از آیــات مرتبــط بیــان شــده و در نهایت مدل قرآن کریم در حفــظ و صیانت از خود و پیشــگیری از خودکشــی ارائــه می‌گــردد. بررســی آیــات قــرآن بیانگــر آن اســت کــه تحقــق الگوی قرآنی در پیشــگیری از خودکشــی مســتلزم انجام مقوله‌های مختلفی اســت که در ایجاد امیدواری و معنابخشــی به زندگی نقــش فزاینــده ّ ای دارد. آزمایــش الهی، تــوکل و قضا و قدر الهــی به عنوان ّ شــرایط علــی، صبر، یاد مــرگ و ارتباط با خدا به عنوان شــرایط زمینه‌ای و تقویت‌کننده و خویشــتنداری، برنامه‌ریزی و جرئت‌ورزی از پیامدها و نیز از خودبیگانگی، وابســتگی، شتابزدگی و گناه به عنوان موانع و توجه به نعمــت حیــات و امیــدواری به عنوان مهمتریــن راهبردهــا در الگوی قرآن کریم در پیشگیری از خودکشی است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Pattern of Quranic Teachings in Suicide Prevention Based on Grounded Theory

نویسنده English

Fariborz Ahmadinezhad
Assistant Professor, Department of Theology and Islamic Studies, Payame Noor University, Tehran, Iran
چکیده English

Suicide, the conscious act of self-destruction, is a multidimensional issue in human societies. The main objective of the present study is to explain the Quranic components in preventing the phenomenon of suicide, which is presented using the grounded theory method in the form of a meaningful system and model. In this way, after processing a set of Quranic data for suicide prevention, the main and sub-categories from the relevant verses are stated, and finally, the model of the Holy Quran in self-preservation and suicide prevention is presented. The study of Quranic verses indicates that the realization of the Quranic model in suicide prevention requires various categories that play an increasing role in creating hope and giving meaning to life. Divine trial, reliance on God, and divine decree as causal conditions, patience, remembrance of death, and connection with God as contextual and reinforcing conditions, and self-restraint, planning, and assertiveness as consequences, as well as alienation, dependence, haste, and sin as obstacles, and attention to the blessing of life and hope as the most important strategies in the Holy Quran's model for suicide prevention

کلیدواژه‌ها English

Holy Quran
suicide
divine decree
connection with God
grounded theory
1.       قرآن کریم، ترجمه محمد مهدی فولادوند
2.       آذر، ماهیار و همکاران. (1385). خودکشی. تهران: انتشارات ارجمند.
3.       استراوس، آنسلم ال، کربین، جولیت. (1391). مبانی پژوهش کیفی: فنون و مراحل تولید نظریه زمینه‌ای. ترجمه: ابراهیم افشار، تهران: نشر نی.
4.       ایازی، علی نقی. موانع تفکّر در فرایند پیشرفت. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
5.       برکووتیز، لئونارد. (1387). روان‌شناسی اجتماعی. ترجمه: محمد حسین فرجاد و عبّاس محمدی اصل، تهران: انتشارات اساطیر.
6.       پورافکاری، نصرت الله. (1373). فرهنگ جامع روانشناسی-روانپزشکی. تهران: فرهنگ معاصر.
7.       جبیر، علی سعدی عبدالزهره، محمد، سالی سعد. (2021). « ظاهرة الانتحار فی العراق: الأسباب-الإحصائیات». مجله حقوق الإنسان و الحریات العامه، 6(3)، صص53-76.
8.       جوادی آملی، عبدالله. (1389). تسنیم. قم: انتشارات اسراء.
9.       چراغی، مونا، مولوی، حسین. (1385). «رابطه بین ابعاد مختلف دین‌داری و سلامت عمومی در دانشجویان دانشگاه اصفهان». مجله پژوهش‌های تربیتی و روانشناختی، 2(6)، صص1-22.
10.   حاجی ابوالقاسم دولابی، محمد، رنجبر، محمدرضا. (1402). مسطورا- دفتر اول: نگاهی نو به زندگی. تهران: انتشارات تلاوت.
11.   دانایی‌فرد، حسن، امامی، مجتبی. (1386). «استراتژی‌های پژوهش کیفی، تأملی بر نظریه‌پردازی داده بنیاد»، اندیشه مدیریت، 1(2)، صص69-97.
12.   زارع، حمید. (1384). «الگویی از خودکنترلی در فرهنگ اسلامی». حوزه و دانشگاه، 45، صص44-57.
13.   طباطبایی، محمدحسین. (1417). المیزان فی تفسیر القرآن، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
14.   طبرسی، فضل بن حسن. (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران: ناصر خسرو.
15.   طوسی، محمدبن حسن. (بی‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
16.   عترت‌دوست، محمد و همکاران. (1402). «کارکردهای توکل به خداوند در مواجهه با افراد و قضا و قدر الهی بر مبنای تحلیل محتوای آیات قرآن کریم». فصلنامه قرآن و علوم اجتماعی، 3(9)، صص115-138.
17.   علمی، قربان، شاورانی، مسعود (1391). «کارکرد باورها و مناسک اسلامی در کاهش بستر خودکشی». فصلنامه فلسفه و کلام اسلامی آینه معرفت، 10(32)، صص163-190.
18.   فضل الله، محمدحسین. (1419). من وحی القرآن. بیروت: دارالملاک للطباعه و النشر.
19.   فلیک، اووه. (1387). درآمدی بر تحقیق کیفی. ترجمه: هادی جلیلی، تهران: نشر نی.
20.   قاضی‌نژاد، مریم، اکبرنیا، الهه سادات. (1396). «دین‌داری: مدارای اجتماعی یا فاصله اجتماعی(پیمایشی در میان مسلمان و مسیحیان شهر تهران)». مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 6 (1)، صص31-40.
21.   قرائتی، محسن. (1383ش). تفسیر نور. تهران: مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.
22.   کلینی، محمدبن یعقوب. (1407). الکافی. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
23.   لیثی واسطی، علی بن محمد. (1387). عیون الحکم و المواعظ. تهران: مؤسسه البعثه.
24.   مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى. (1403). بحارالأنوار الجامعه لدرر الأخبار الأئمه الأطهار، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
25.   محققیان، زهرا، علمائی، نسیبه. (1394). «سبک زندگی در آموزه‌های رضوی». نشریه بینات، 22(2 و 3)، صص33-56.
26.   محمدپور، محمدحسین. (1404). «تحلیل وجودی پیوند میان ایمان و معنای زندگی در قرآن کریم». مشکوه، 41(166)، صص4-21.
27.   محمدی ری شهری، محمد. (1386). میزان الحکمه. تهران: سازمان چاپ و نشر دارالحدیث.
28.   ------------------ و همکاران. (1391). دانشنامه عقاید اسلامی. قم: دارالحدیث.
29.   مرویان حسینی، محمود. (1383). نیازهای انسان از منظر آموزه‌های دینی و روان‌شناسی. مشهد: آستان مقدس رضوی.
30.   مکارم شیرازی، ناصر و همکاران. (1374). تفسیر نمونه. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
31.   نیشابوری، مسلم بن حجاج. (بی‌تا). الجامع الصحیح(صحیح مسلم). تحقیق: محمد فؤاد عبدالباقی، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
32.    Beautrais, A. L. (2006). Suicide in Asia. Crisis, 27, 55-57.
33.    Lester, D. (2006). Suicide and Islam. Archives of Suicide Research, 10, 77-97.
34.    Lester, D. (1996). Patterns of suicide and homicide in the world. Commack, NY: Nova Science.
35.    shah, Ajit & Chandia, Mahmood. (2010). “The relationship between suicide and Islam: a crossnational study”. Injury & Violence, 2(2), 93-97.
36.    Rezaeian, Mohsen (2009). “Islam and Suicide: A Short Personal Communication”. OMEGA, 58(1). 77-85.
37.    World Health Organisation. (2002). World health report on violence and Health. Geneva: WHO.
38.    www. worldpopulationreview.com
دوره 4، شماره 2
بهمن 1404
صفحه 216-239

  • تاریخ دریافت 24 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری 20 آذر 1404
  • تاریخ پذیرش 23 دی 1404