مطالعات اجتماعی قرآن

مطالعات اجتماعی قرآن

منشور تأسیس امت: تحلیل کارکرد اجتماعی «وصایای دهگانه» (انعام: ۱۵۳-۱۵۱) در گذار از عصبیت جاهلی به قرارداد اجتماعی توحیدی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 فار غ التحصیل دکتری، فقه و حقوق اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
2 پژوهشــگر پســا دکتری، علوم قرآن و حدیث، دانشــکده الهیات، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
چکیده
آیات 1۵۳-1۵1ســوره انعام، موســوم به «وصایای ده‌گانه،» فراتر از احکام اخلاقــی فردی، منشــوری منســجم برای گــذار از نظم اجتماعــی مبتنی بر «عصبیــت جاهلــی» به یک «قــرارداد اجتماعی توحیــدی» ارائه می‌دهند. مســئله اصلــی ایــن پژوهــش، تحلیل کارکــرد ایــن وصایا به‌مثابــه یک کل نظام‌منــد در بازســازی ســاختارهای اجتماعی و تأســیس امت اســت. این پژوهــش بــا روش توصیفی-تحلیلــی و رویکــرد تحلیــل محتــوای کیفــی تفاســیر معتبر، به این پرســش پاســخ می‌دهد. یافته‌ها نشــان می‌دهد که اصل «توحید،» با نفی حاکمیت‌های خودســرانه، سنگ بنای این قرارداد اجتماعــی اســت. ســایر وصایا نیــز کارکردهــای مشــخصی در تحکیم نهاد خانــواده بــر پایــه عدالت بین‌نســلی، اســتقرار عدالــت اقتصــادی مبتنی بر اعتمــاد متقابــل، و تضمیــن انســجام ایدئولوژیک امت از طریــق پیروی از «صــراط مســتقیم» ایفا می‌کنند. نتیجه آن‌که، ایــن آیات یک الگوی جامع برای مهندســی اجتماعی و گذار از جامعــه قبیله‌محور به امتی قانون‌مدار
و اخلاقی ارائه می‌دهند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Charter for the Establishment of the Ummah: An Analysis of the Social Function of the "Ten Commandments" (Al-An'am: 151-153) in the Transition from Pre-Islamic ʻAṣabiyyah to a Monotheistic Social Contract

نویسندگان English

Meisam Shoaib 1
Reza Mollazadeh 2
1 Ph.D. Graduate, Islamic Jurisprudence and Law, Faculty of Theology, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran.
2 Postdoctoral Researcher, Quranic and Hadith Studies, Faculty of Theology, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran.
چکیده English

Verses 151-153 of Sūrat al-An‘ām, famously known as the "Ten Commandments," transcend mere individual ethical precepts by offering a coherent charter for the transition from a social order rooted in "Jāhilīyyah ʻAṣabiyyah" (Pre-Islamic Tribalism) to a "Monotheistic Social Contract." The main problem addressed by this research is the analysis of the function of these commandments as a systematic whole in the reconstruction of social structures and the Establishment of the Ummah. This study answers this question using a descriptive-analytical method and a qualitative content analysis approach of authoritative exegeses (Tafsīr). The findings indicate that the principle of Tawḥīd (Monotheism) is the cornerstone of this social contract, achieved by negating arbitrary rule and governance. The other commandments play specific roles in strengthening the family institution based on intergenerational justice, establishing economic justice based on mutual trust, and ensuring the ideological cohesion of the Ummah through adherence to the Ṣirāṭ al-Mustaqīm (Straight Path). In conclusion, these verses offer a comprehensive model for social engineering and the transition from a tribe-centric society to a law-abiding and ethical Ummah.

کلیدواژه‌ها English

The Ten Commandments
Monotheistic Social Contract
Ummah-building
Jāhilīyyah 'Aṣabiyyah
Sūrat al-An‘ām
1.       قرآن کریم
2.       ابن‌عاشور، محمدطاهر. تفسیر التحریر و التنویر. بیروت: مؤسسة التاریخ العربی، ۱۴۲۰ق.
3.       ابن‌عطیه، عبدالحق بن غالب. المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز. بیروت: دارالکتب العلمیة، ۱۴۲۲ق.
4.       آلوسی، محمود بن عبدالله. روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم. بیروت: دارالکتب العلمیة، ۱۴۱۵ق.
5.       بحرانی، هاشم بن سلیمان. البرهان فی تفسیر القرآن. قم: مؤسسة البعثة، ۱۴۱۵ق.
6.       بیضاوی، عبدالله بن عمر. أنوار التنزیل و أسرار التأویل. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۱۸ق.
7.       حقی برسوی، اسماعیل بن مصطفی. تفسیر روح البیان. بیروت: دارالفکر.
8.       رشید رضا، محمد. تفسیر القرآن الحکیم (تفسیر المنار). بیروت: دارالمعرفة، ۱۴۱۴ق.
9.       زحیلی، وهبه. التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة و المنهج. دمشق: دارالفکر، ۱۴۱۱ق.
10.   زمخشری، محمود بن عمر. الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل. بیروت: دارالکتاب العربی، ۱۴۰۷ق.
11.   سبزواری، محمد. الجدید فی تفسیر القرآن المجید. بیروت: دارالتعارف للمطبوعات، ۱۴۰۶ق.
12.   سمرقندی، نصر بن محمد. بحر العلوم. بیروت: دارالفکر، ۱۴۱۶ق.
13.   سید قطب، ابراهیم حسین. فی ظلال القرآن. بیروت: دارالشروق، ۱۴۲۵ق.
14.   شعراوی، محمد متولی. تفسیر الشعراوی. بیروت: اخبار الیوم، ۱۹۹۱م.
15.   صادقی تهرانی، محمد. الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و السنة. قم: فرهنگ اسلامی، ۱۴۰۶ق.
16.   طباطبایی، محمدحسین. المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۰ق.
17.   طبرانی، سلیمان بن احمد. التفسیر الکبیر. إربد: دارالکتاب الثقافی، ۲۰۰۸م.
18.   طبرسی، فضل بن حسن. مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: ناصر خسرو، ۱۳۷۲ش.
19.   طبری، محمد بن جریر. جامع البیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دارالمعرفة، ۱۴۱۲ق.
20.   طوسی، محمد بن حسن. التبیان فی تفسیر القرآن. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
21.   فخر رازی، محمد بن عمر. التفسیر الکبیر. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۲۰ق.
22.   فضل‌الله، محمدحسین. من وحی القرآن. بیروت: دارالملاک، ۱۴۱۹ق.
23.   فیض کاشانی، محمد بن شاه مرتضی. تفسیر الصافی. تهران: مکتبة الصدر، ۱۴۱۵ق.
24.   قاسمی، جمال‌الدین. محاسن التأویل. بیروت: دارالکتب العلمیة، ۱۴۱8ق.
25.   ماتریدی، محمد بن محمد. تأویلات أهل السنة. بیروت: دارالکتب العلمیة، ۱۴۲۶ق.
26.   مدرسی، محمدتقی. من هدی القرآن. تهران: دار محبی الحسین، ۱۴۱۹ق.
27.   مغنیه، محمدجواد. التفسیر الکاشف. قم: دارالکتاب الإسلامی، ۱۴۲۴ق.
28.   مقاتل بن سلیمان. تفسیر مقاتل بن سلیمان. بیروت: دار إحیاء التراث العربی، ۱۴۲۳ق.
29.   مکارم شیرازی، ناصر. الأمثل فی تفسیر کتاب الله المنزل. قم: مدرسة الإمام علی بن أبی طالب (ع)، ۱۴۲۱ق.
دوره 4، شماره 1
شهریور 1404
صفحه 68-83

  • تاریخ دریافت 06 فروردین 1404
  • تاریخ بازنگری 29 تیر 1404
  • تاریخ پذیرش 26 شهریور 1404