مطالعات اجتماعی قرآن

مطالعات اجتماعی قرآن

جریان‌شناسی آراء فقها و مفسران شیعه در خصوص ضرب زوجه در مقام نشوز: مطالعه موردی آیه 34 سوره نساء

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تخصصی فقه و مبانی حقوق اسلامی، گروه الهیات، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران
2 دانشیار بخش فقه و حقوق اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی ،دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
3 استادیار بخش علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی ، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
چکیده
ضرب زوجه ناشزه در آیه 34 سوره نساء مطرح شده است. فقها و مفسران در طول تاریخ با استناد به این آیه نظراتی درباره ضرب زوجه ارائه کرده‌اند که این نظرات خصوصاً در دوره معاصر مورد شبهه و سؤال قرار گرفته‌اند. در این پژوهش نگارندگان درصدد هستند تا ضمن ارائه این نظرات به این سوالات پاسخ دهند که نظرات چه تغییری یافته‌اند؟ و چه شرایط و عواملی در دوره‌های تاریخی فقه و تفسیر بر این تغییرات اثر داشته‌اند؟ استفاده از روش تحلیلی، توصیفی و مقایسه‌ای در این پژوهش و مطالعه و مقایسه نظرات و سپس تحلیل شرایط و عوامل مؤثر بر آن‌ها حاکی از آن است که نظرات ضرب، در طول تاریخ در سه جریان تغییر یافته‌اند و تحت تأثیر شرایطی مثل؛ روش‌های فقهی و تفسیری، نوع نگاه به زن، حوادث تاریخی دوره‌های فقه و تفسیر، انقلاب اسلامی و جنبش فمینیسم با افزوده شدن قیود دچار تغییرات شده‌اند و نیز در دوره‌های اخیر نظرات و معانی مجازی جدیدی از ضرب پدید آمده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Course of the Views of of Shia jurists and commentators of Wife Beating in Time of Disobeying: A Case Study of Verse 34 of al- Nisa

نویسندگان English

Bagher saffari 1
seyed mohammad hashim pourmola 2
Mohammad Mahdi Ajilian Mafough 3
1 PhD student in Jurisprudence and Fundamentals of Islamic Law, Department of Theology, Faculty of Humanities, Yasuj University, Yasuj, Iran
2 shiraz university
3 Assistant Professor, Department of Quranic Sciences and Jurisprudence, Faculty of Theology and Islamic Studies, Shiraz University, Shiraz, Iran
چکیده English

Wife beating has been presented in verse 34 of Surah Al- Nisā 'of the Quran. Jurists and Commentators historically presented Comments of wife beating that has been questioned especially in the contemporary period. In this study, the authors aim to present these Comments while answering the following questions: What changes have occurred in comments? And what conditions and factors in the historical periods of jurisprudence and interpretation have influenced these changes?

Using analytical, descriptive and comparative methods in this research and the study and comparison of comments and then the analysis of the conditions and factors affecting them indicate that Comments of wife beating have been changhed by three movments and influenced throughout history by conditions such as Jurisprudential and interpretive methods, Kind of look at the woman, historical events of jurisprudence and interpretation periods, Islamic revolution and the feminist struggle With the addition restrictions they have undergone changes and also new Comments and virtual meanings of of wife beating have emerged in recent periods.

کلیدواژه‌ها English

Verse 34 of Surah Al- Nisā
movements
Course
Wife Beating
Disobeying
قرآن کریم
1.       ابن حمزه طوسى، محمد بن على بن حمزه(1408ق): الوسیلة إلى نیل الفضیلة. قم :انتشارات کتابخانه آیة الله مرعشى نجفى.
2.       ابن عجیبه، احمد(1424ق): البحر المدید فی تفسیر الفرآن المجید (ج1). قاهره: حسن عباس زکی.
3.       اردبیلى، مقدس اردبیلی، احمد بن محمد(1378ش): زبدة البیان فی أحکام القرآن. تهران: مکتبة المرتضویة.
4.    بستان، حسین و دهقان نژاد، رضا(1396ش): نگاهی مجدد به خشونت علیه زنان از منظر قرآن. پژوهشنامه معارف قرآنی، 8(28) 100-77.
5.       بصرى بحرانى، زین الدین، محمد امین(1413ق): کلمة التقوى (ج7). قم: سید جواد وداعى.
6.       پارسا، فروغ(1394ش): قرائت زنگرایانه از قرآن. پژوهشنامة زنان، (4)،71-51.
7.       پورمولا، سید محمد هاشم، و جلالی، حسن(1394ش): بررسی فقهی تنبیه بدنی زوجه. فقه و مبانی حقوق اسلامی، 48(1)، 61-45.
8.       ثلایى، یوسف بن احمد(1423ق): تفسیر الثمرات الیانعه و الاحکام الواضحه القاطعه (ج2). صعده: مکتبة التراث الإسلامی.
9.       جرجانى، ابوالفتح بن مخدوم(1362ش): تفسیر شاهى او آیات الأحکام (ج2). تهران: نوید.
10.   جعفرى، یعقوب(1376ش): تفسیر کوثر (ج2). قم: موسسه انتشارات هجرت.
11.   حَرّانی ابن شعبه، حسن بن علی(1380ش): تحف العقول (بهراد جعفری، مترجم). تهران: دارالکتب الاسلامیه.
12.   حلّى، علامه حلّى، حسن بن یوسف بن مطهر اسدى(1420ق): تحریر الأحکام الشرعیة على مذهب الإمامیة (ط - الحدیثة) (ج3). قم:مؤسسه امام صادق علیه السلام.
13.   حلّى، فخر المحققین، محمد بن حسن بن یوسف(1387ش): إیضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد (ج3). قم: مؤسسه اسماعیلیان.
14.   حیدری، سید کمال(1398ش): آیا از دیدگاه قرآن می توان زنان را کتک زد؟ وب سایت alhaydari.com 
15.   خسروپناه، عبدالحسین.(1389ش): جریان‌شناسی ضد فرهنگ‌ها. قم: نشر معارف.
16.   خمینی، سید روح اللّه موسوى(1378ش): صحیفه امام (23ج). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س).
17.   خمینى، سید روح اللّه موسوى(1385ش): تحریر الوسیلة (ج2) (مترجم: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (س).
18.   رهبر، علی(1382ش): سیمای زن در پویه تاریخ. فرهنگ، (48)، 49-21.
19.   زواره‌ای، فاطمه(1381ش): زن در گذرگاه تاریخ ایران. مددکاری اجتماعی، (10و 11)، 68-51.
20.   سبحانى تبریزى، جعفر (1416ق): نظام النکاح فی الشریعة الإسلامیة الغراء (ج2). قم: موسسه الامام الصادق (ع).
21.   سیوری حلّى ، فاضل مقداد، مقداد بن عبدالله(1373ش): کنز العرفان فى فقه القرآن (ج2). تهران: مرتضوى.
22.   سیستانى، سید على حسینى(1417ق): منهاج الصالحین (للسیستانی) (ج3). قم: دفتر آیة الله  سیستانى.
23.  شاهرودی، محمدرضا، و بشارتی، زهرا(1399ش): بازپژوهی ضرب زنان در آیۀ 34 سورۀ نساء. فقه و مبانی حقوق اسلامی، 53(1)، 144-125.
24.   شعبانی سارویی، رمضان(1389ش): جریان شناسی سیاسی فرهنگی ایران؛ قم: اعتدال.
25.   شهابی، محمود خراسانی(1417ق): ادوار فقه شهابی (3ج). تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
26.   شیبانى، محمد بن حسن(1413ق): نهج البیان عن کشف معانى القرآن (5ج) قم: نشر الهادى.
27.   شیرازى، سید صادق حسینى(1428ق): ألف مسألة فی بلاد الغرب. بیروت: دار العلوم مؤسسة الإمامة.
28.   صادقى تهرانى، محمد(1388ش): ترجمان فرقان (ج1). قم: شکرانه.
29.   صافی گلپایگانى، لطف الله (1416ق): هدایة العباد (للصافی) قم: دار القرآن الکریم.
30.   طبرسى، فضل بن حسن(1372ش): مجمع البیان فی تفسیر القرآن (ج3). تهران: ناصر خسرو.
31.   طرابلسی، ابن براج، قاضى عبد العزیز(1406ش): المهذب (ج2) قم: دفتر انتشارات اسلامى.
32.   طوسی، محمد بن حسن(1409ق): التبیان فی تفسیر القرآن (ج3). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
33.   عاملی، شهید ثانی، زین الدین بن على(1410ق): الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة (المحشّى کلانتر) (ج5). قم: کتابفروشى داورى.
34.   عاملی، شهید ثانی، زین الدین بن على(1413ق): مسالک الأفهام إلى تنقیح شرائع الإسلام (ج8).قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
35.   عاملى، شیخ بهایی، بهاء الدین، محمد بن حسین؛ و ساوجى، نظام بن حسین(بی‌تا): جامع عباسى و تکمیل آن (محشّى، ط - قدیم). تهران: مؤسسة منشورات الفراهانی.
36.   علوی مهر، حسین(1384ش): آشنایی با تاریخ تفسیر و مفسران. قم: مرکز جهانی علوم اسلامی.
37.   علی جانی، محسن(1389ش): بررسی تطبیقی قوامیت و و تنبیه زنان در تفاسیر فریقین. پژوهشنامة  علوم و معارف قرآن کریم، 1(6)، 144-121.
38.   غروی نائینی، نهله، و مصطفوی فرد، حامد(1393ش): بررسی رویکرد مفسران در تفسیر آیه 34 سوره  نساء. تحقیقات علوم قرآن و حدیث، 11(2)، 86-53.
39.   قرائتى، محسن(1388ش): تفسیر نور (ج2). تهران: مرکز فرهنگى درس‌هایى از قرآن.
40.   قرشى بنابى، على‏اکبر(1375ش): تفسیر احسن الحدیث (ج2). تهران: بنیاد بعثت.
41.   قمی، شیخ صدوق، محمّد بن على بن بابویه قمی(1413ق): من لا یحضره الفقیه (علی اکبر غفاری، مصحح) (ج5). قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم‌.
42.   قمى، على بن ابراهیم(1363ش): تفسیر القمی (ج1). قم: دار الکتاب.
43.   کریمی بنادکوکی، محمود، و هدایت زاده، محمد صادق (1394ش): اصول گرایش فمینیستی در تفسیر قرآن کریم؛ معرفی و ارزیابی. پژوهشنامه تفسیر و زبان قرآن، (6)،74-61.
44.   گرجی، ابو القاسم(1429ق): تاریخ فقه و فقها در یک جلد. تهران: مؤسسه سمت.
45.   گلپایگانى، سید محمدرضا موسوى(1413ق): هدایة العباد (للگلبایگانی) (ج2). قم: دار القرآن الکریم.
46.   لنکرانی، محمد فاضل موحدى(1421ق): تفصیل الشریعة فی شرح تحریر الوسیلة - النکاح در یک جلد. قم: مرکز فقهى ائمه اطهار علیهم السلام.
47.   مجلسی، الشیخ محمّد باقر بن محمّد تقی(1403ق): بحار الأنوار (101ج). بیروت: مؤسسة الوفاء.
48.   محدث نوری، میرزا حسین(1398ش): مستدرک الوسائل (ج14).  قم: موسسه آل البیت (ع).
49.   مطهری، مرتضی(1384ش): پیرامون جمهوری اسلامی. تهران: صدرا.
50.   معرفت، محمدهادى(1423ق): شبهات و ردود حول القرآن الکریم. قم: التمهید.
51.   مغنیه، محمدجواد(1424ق): التفسیر الکاشف (ج2). قم: دار الکتاب الإسلامی.
52.   مغنیه، محمدجواد(1425ق): التفسیر المبین. قم: دار الکتاب الإسلامی.
53.   مقاتل بن سلیمان(1423ق): تفسیر مقاتل بن سلیمان (ج1). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
54.   مقجی، فاطمه(1396ش): نقد و بررسی نظرات فمینیست ها و علمای شیعه در تفسیر اضربوهن. (پایان نامه سطح سه حوزه علمیه منتشر نشده). جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران.
55.   مکارم شیرازى، ناصر(1371ش): تفسیر نمونه (ج3). تهران: دار الکتب الإسلامیة.
56.   موسوی بجنوردی، و حسینی، سیده شهناز(1395ش): نشوز زوجه در فقه و حقوق با رویکردی بر  آرای امام خمینی (س). پژوهشنامه متین، 18(70)، 46-27.
57.   موسوی رکنی، علی اصغر، و دهقان منشادی، نجمه(1387ش): تنبیه بدنی زوجه از دیدگاه فقه امامیه و حقوق موضوعه ایران. فصلنامه بانوان شیعه، 5(16)، 206-165.
58.   موسوی لاری، سید مجتبی(1391ش): نگرشی جدید بر معنای ضرب در قرآن. معارف،( 92 ) 51-50.
59.   موسوى سبزوارى، عبدالاعلى(1409ق): مواهب الرحمن فی تفسیر القرآن (ج8). بی جا: دفتر سماحه آیت الله العظمى السبزوارى.
60.   نجفى، صاحب الجواهر، محمد حسن(1404ق): جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام (ج31). بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
61.   نکونام، محمدرضا(1391ش): آیه آیه روشنی. تهران: صبح فردا.
62.   وجدانى فخر، قدرت الله(1426ق): الجواهر الفخریة فی شرح الروضة البهیة (ج12). قم: سماء قلم.
63.   هاشمى رفسنجانى اکبر(1383ش):  فرهنگ قرآن (33ج). قم: بوستان کتاب قم.
64.   یزدان پناه، سید یدالله(1388ش): مبانی و اصول عرفان نظری. قم: موسسه امام خمینی.
دوره 4، شماره 2
بهمن 1404
صفحه 6-31

  • تاریخ دریافت 19 اسفند 1403
  • تاریخ بازنگری 07 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش 28 مهر 1404