مطالعات اجتماعی قرآن

مطالعات اجتماعی قرآن

دلالت‌های تربیتی جزء نوزدهم قرآن کریم در ساحت‌ اعتقادی با تأ کید بر دیدگاه آیت اله العظمی خامنه‌ای مدظله‌العالی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار، معارف اسلامی، شهدای مکه، فرهنگیان، تهران، ایران
چکیده
با توجه به اهمیت تربیت در اسلام و نقش آن در شکل‌دهی به شخصیت انســان، این مقاله به بررســی دلالت‌هــای تربیتی جزء نوزدهــم قرآن کریم در ســاحت تربیــت اعتقادی با تأ کید بر دیــدگاه آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای مدظله‌العالــی می‌پــردازد. موضوعــات محــوری جــزء نوزدهم قرآن شــامل توحید، معاد، نبوت، مبارزه با شرک و انحرافات اخلاقی و اجتماعی است. در ایــن مقالــه پس از تبییــن مفاهیم اصلی، از دلالت‌هــای تربیتی آیات، بــه اســتخراج اصــول و روش‌هــای تربیتــی می‌پــردازد تــا بتوانــد به‌عنــوان راهنمــایی بــرای مربیان و متربیــان در فرایند تربیت اسلامی مورداســتفاده قرار گیرد. ســؤال اصلی نوشــته پیش رو عبارت اســت از « اصــول و روش‌های تربیتی قابل‌ اســتخراج از جــزء نوزدهــم قــرآن و دیــدگاه آیــت‌الله خامنــه‌ای درباره آن‌ها چیست؟ برای رسیدن به پاسخ، محقق تلاش دارد با روش توصیفی و تحلیلــی مفــاد آیــات را وا کاوی نمایــد. مهم‌ترین نتایج پژوهشــی عبارت از اســتخراج اصــول تربیتی که شــامل توحیــد محــوری، ولایت‌پذیری، تقوامداری، شناخت‌شناسی و بینش محوری می‌شود و نیز روش‌های تربیتی کــه شــامل تدریج مداری، انســجام گرایی و دوســتی گزینی می‌گــردد. این اصول و روش‌ها در شکل‌دهی به نظام باورهای متربیان نقش مؤثری در تربیــت اجتماعــی آنان مبتنی بر نظام توحیدی ایفا می‌کنند و دســتیابی بــه کمال انســانی و ســعادت ابدی و ارائــه الگویی جامــع از تربیت اسلامی بر اســاس قــرآن و دیدگاه‌های مرجعیــت دینی را هموار می‌ســازند. به نظر می‌رســد نتایج این تحقیق به‌عنوان مرجعی بــرای پژوهش‌های آینده در
حوزه تربیت اسلامی کارایی لازم را دارد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Educational Implications of the 19th Surah of the Holy Quran in Areas of Belief with Emphasis on the View of Grand Ayatollah Khamenei, May God Protect Him

نویسنده English

Sayed Aminalah Dadgar
Assistant Professor, Islamic Studies, Martyrs of Mecca, Farhangian, Tehran, Iran
چکیده English

Considering the importance of education in Islam and its role in shaping human personality, this article examines the educational implications of the nineteenth part of the Holy Quran in the field of ideological education with an emphasis on the view of Ayatollah Khamenei, may God protect him. The central themes of the nineteenth part of the Quran include monotheism, resurrection, prophecy, fighting polytheism, and moral and social deviations. After explaining the main concepts, this article extracts educational principles and methods from the educational implications of the verses so that they can be used as a guide for educators and trainees in the process of Islamic education. The main question of the following article is: "What are the educational principles and methods that can be extracted from the nineteenth part of the Quran and Ayatollah Khamenei's view about them?" To reach the answer, the researcher tries to analyze the contents of the verses using a descriptive and analytical method. The most important research results are the extraction of educational principles that include monotheism-centered, guardianship-based, piety-centered, epistemology-centered, and insight-centered, as well as educational methods that include gradualism-centered, coherence-centered, and
friendship-centered. These principles and methods play an effective role in shaping the belief system of the educators in their social education based on the monotheistic system, and pave the way for achieving human perfection and eternal happiness and providing a comprehensive model of Islamic education based on the Quran and the views of religious authorities. It seems that the results of this research have the necessary efficiency as a reference for future research in the field of Islamic education.

کلیدواژه‌ها English

Education
Religious education
Monotheism
Insight
Epistemology
Acceptance of responsibility
* قرآن کریم
1.       نهج‏ البلاغة، (سید رضی، محمد بن حسین بن موسی، تصحیح عزیز الله عطاردی، قم، مؤسسه نهج البلاغة، چاپ اول، 1414‏ق).
2.       ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دار الفکر- دار الصادر، چاپ سوم، 1414 ق.
3.       احمد بن فارس بن زکریا، معجم مقاییس اللغه، قاهره، المکتبۀ الاسلامیه، چاپ اول،1430 ق.
4.       اعرافی، علیرضا و همکاران، آرای دانشمندان مسلمان در تعلیم و تربیت، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ سوم، 1386 ش.
5.       اعرافی، علیرضا، تربیت فرزند با رویکرد فقهی، قم، موسسه اشراق و عرفان، چاپ سوم، 1400 ق.
6.       اعرافی، علیرضا، روش‌های تربیت، قم، موسسه فرهنگی و هنری اشراق و عرفان، چاپ اول، 1369 ش.
7.       اعرافی، علیرضا، فقه تربیتی، ج1، قم، موسسه فرهنگی و هنری اشراق و عرفان، چاپ سوم، 1394 ش.
8.       اعرافی، علیرضا، فقه تربیتی، ج7، قم، موسسه اشراق و عرفان، چاپ سوم،1395 ق.
9.       اعرافی، علیرضا، قواعد فقهی، قم، موسسه فرهنگی و هنری اشراق و عرفان، چاپ اول، 1393 ش.
10.   انصاری، عبدالله، منازل السائرین، قم، نشر بیدار، 1385 ش.
11.   انوری، حسن، فرهنگ بزرگ سخن، تهران، انتشارات سخن، چاپ دوم، 1382 ش.
12.   بابایی، احمد علی، برگزیدۀ تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ سیزدهم، 1382 ش.
13.   بلاغى، محمد جواد، آلاء الرحمن فی تفسیر القرآن، بنیاد بعثت، قم، چاپ اول، 1420 ق.
14.   جوهری، اسماعیل بن حماد، الصحاح، بیروت، دارالعلم للملایین‌، چاپ اول،1410 ق.
15.   حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعة،‌ قم، مؤسسة آل البیت؟عهم؟ چاپ اول، 1409 ق.
16.   حسینی زبیدی، محمد مرتضی، تاج العروس، بیروت، دارالفکر، چاپ اول، 1420 ق.
17.   حسینى همدانى، سید محمد حسین، انوار درخشان، کتابفروشى لطفى، تهران، چ اول، 1404 ق.
18.   خامنه ای، سید علی، زن و خانواده، تهران، مؤسسه پژوهشی فرهنگی انقلاب اسلامی، چاپ سوم، ١٣٩٨ش.
19.   خامنه ای، سید علی، بیانات در آغاز درس خارج فقه‌، 31شهریور 1370ش.
20.   خامنه ای، سید علی، بیانات در خطبه‌های نماز جمعه‌، 5مهر 1370 ش.
21.   خامنه ای، سید علی،  بیانات  در جلسه بیست و ششم تفسیر سوره بقره، 23اردیبهشت 1371 ش.
22.   خامنه ای، سید علی، پیام به کنگره عظیم حج، 4 اردیبهشت1375 ش.
23.   خامنه ای، سید علی،  بیانات در دیدار تشکّلهای مختلف دانشجویی دانشگاههای تهران24دی1377 ش.
24.   خامنه ای، سید علی، شرح حدیث جلسه بیست و چهارم، 24آبان  1378 ش.
25.   خامنه ای، سید علی،  پیام به سی‌وپنجمین نشست اتحادیه انجمنهای اسلامی دانشجویان در اروپا، 26 شهریور 1379 ش.
26.   خامنه ای، سید علی، بیانات  در دیدار کارگزاران نظام، 12 آذر1379 ش.
27.   خامنه ای، سید علی،  بیانات در دیدار جمعی از دانشجویان17آذر 1379 ش.
28.   خامنه ای، سید علی، بیانات ‌ در دیدار کارگزاران نظام به مناسبت عید سعید فطر، 2 آبان1385 ش.
29.   خامنه ای، سید علی، بیانات  در دیدار معلمان استان فارس، ۱۲ اردیبهشت ۱۳۸۷ش.
30.   خامنه ای، سید علی، بیانات در سالروز عید سعید مبعث‌، 29تیر 1388 ش.
31.   خامنه ای، سید علی،  بیانات در دیدار وزیر علوم و استادان دانشگاه تهران، 13بهمن ‌ 1388ش.
32.   خامنه ای، سید علی،  بیانات  در دیدار جمع زیادی از مردم استان بوشهر، 6 تیر 1389 ش.
33.   خامنه ای، سید علی، بیانات  در نخستین نشست اندیشه‌های راهبردی، 10 آذر 1389 ش.
34.   خامنه ای، سید علی، جلسه درس خارج فقه معظم له، بیستم دی‌ماه 1389 ش.
35.   خامنه ای، سید علی، بیانات  در دیدار جمعی از معلمان سراسر کشور14 اردیبهشت 1390 ش.
36.   بیانات در دیدار سفرا و رؤسای نمایندگی‌های سیاسی ایران در خارج از کشور، 7 دی 1390.
37.   خامنه ای، سید علی، بیانات در دیدار شرکت‌کنندگان در اجلاس جهانی جوانان و بیداری اسلامی، 10 بهمن1390.
38.   خامنه ای، سید علی، بیانات در دیدار جمعی از مداحان سراسر کشور، 23اردیبهشت 1391 ش.
39.   خامنه ای، سید علی، بیانات در دیدار جوانان استان خراسان شمالی، 23مهر 1391ش ‌ .
40.   خامنه ای، سید علی، بیانات  در چهارمین نشست اندیشه‌های راهبردی، 23 آبان 1391 ش.
41.   خامنه ای، سید علی، بیانات  در دیدار مسئولان نظام‌، 30 تیر 1392 ش.
42.   خامنه ای، سید علی، بیانات در دیدار اعضای مجمع جهانی اهل بیت علیهم‌السلام و اتحادیه‌ی رادیو و تلویزیون‌های اسلامی، 26 مردد1394 ش.
43.   خامنه ای، سید علی، بیانات در دیدار مسئولان نظام و سفرای کشورهای اسلامی، 16اردیبهشت1395 ش.
44.   خامنه ای، سید علی، بیانات  در دانشگاه افسرى و تربیت پاسداری امام حسین 7 خرداد1395 ش.
45.   خامنه ای، سید علی، بیانات  در دیدار بسیجیان، 3آذر 1395 ش.
46.   خامنه ای، سید علی، بیانات  در دیدار مدال‌آوران کاروان ورزشی ایران 23 آبان ۱۳۹۷ ش.
47.   خامنه ای، سید علی،  بیانات  در دیدار مسئولان نظام و سفرای کشورهای اسلامی، 14 فرودین ۱۳۹۸ ش.
48.   خامنه ای، سید علی، بیانات  در دیدار دست‌اندرکاران کنگره ملی ۱۵۰۰ شهید استان هرمزگان، 25آذر 1398 ش.
49.   خامنه ای، سید علی، سخنرانی تلویزیونی  به مناسبت سی‌ویکمین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)، 14 خرداد1399 ش.
50.   خامنه ای، سید علی، سخنرانی اخلاقی  درباره مدارا با مردم، ۲ تیر ۱۳۹۹ش.
51.   خامنه ای، سید علی، بیانات در دیدار مبلغین و طلاب حوزه‌های علمیه سراسر کشور21تیر 1402 ش.
52.   راغب، حسین بن محمد، مفردات الفاظ القرآن، لبنان ـ سوریه دار العلم ـ الدار الشامیة‌، چاپ اول، 1412 ق.
53.   صاحب بن عباد، اسماعیل بن عباد، المحیط فی اللغة، بیروت، عالم الکتاب، چاپ اول، 1414 ق.
54.   طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، 1417 ق.
55.   طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، انتشارات ناصرخسرو، چاپ سوم، 1372 ش.
56.   طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین، تهران، کتاب‌فروشی مرتضوی، چاپ سوم، 1416 ق.
57.   عراقی، ضیاء الدین، بدائع الافکار فی الأصول، نجف، المطبعه العلمیه، چاپ اول، 1370 ق.
58.   علم الهدی، جمیله، جنسیت در تربیت اسلامی، مسائل کاربردی تعلیم و تربیت اسلامی، شماره8، 1383 ش.
59.   عمید، حسن، فرهنگ عمید، تهران، انتشارات امیر کبیر، چاپ ششم، 1375ش.
60.   اربلی، على بن عیسی، کشف الغمة، تبریز، نشر بنی هاشمی، چاپ اول، 1381 ق.
61.   فراهیدی، خلیل بن احمد، کتاب العین، قم، نشر هجرت، چاپ دوم، 1410 ق.‌
62.   فیض کاشانی، محمد، المحجة البیضاء فی تهذیب الإحیاء، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، 1376 ش.
63.   قاسمی، حمید، روش‌های تربیتی در داستان های قرآن، تهران، نشر و پژوهش معناگرا،1385 ش.
64.   قرشی، علی اکبر، قاموس قرآن، تهران، دار الکتب الإسلامیة‌، چاپ ششم، 1412 ق.
65.   کاظمی، سید عنایت الله و دیگران، اصل رفق و مدارا و شبکه مفاهیم مرتبط در تربیت اسلامی، تربیت متعالی، شماره 3، ص21، 1401 ش.
66.    کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، 1407 ق.
67.   مجتهدزاده، اصغر، بررسی روشهای تعلیم و تربیت از دیدگاه امام صادق7، اداره کل آموزش و پرورش استان قم، کارشناسی تحقیقات، قم،1376، صفحه59.
68.   مجلسی، محمد باقر، بحار الأنوارالجامعة، بیروت، دار إحیاء التراث العربی‏، چاپ دوم،1403 ق.
69.   ابن العربى، محمّد بن عبدالله، أحکام القرآن، بیروت، دار الکتب العلمیه، چاپ سوم، 1424 ق.
70.   علاءالدین، محمد رضا و دیگران، سیر تحلیلی رفتار صبر، پژوهش نامه قرآن و حدیث، شماره 25، زمستان 1398 ش.
71.   نراقی، محمدمهدی، جامع السعادات، ترجمه جلال الدین مجتبوی، تهران، نشر حکمت، چاپ چهارم، 1377 ش.
72.   مرتضی مطهری، جاذبه و دافعه علی7، تهران، نشر صدرا، 1386ش(همو، مجموعه آثار، نرم افزار)
73.   مشایخی، شهاب الدین، اصول تربیت از دیدگاه اسلام، فصلنامه حوزه و دانشگاه، شماره32، 1381 ش.
74.   مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، قم، انتشارات دارالکتب اسلام، چاپ اول، 1374 ش.
75.   نورى، حسین بن محمدتقی‌، مستدرک الوسائل، بیروت، مؤسسه آل البیت:،چاپ اول، 1408 ق.
دوره 3، شماره 2
اسفند 1403
صفحه 276-319

  • تاریخ دریافت 17 آذر 1403
  • تاریخ بازنگری 09 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش 19 اسفند 1403