مطالعات اجتماعی قرآن

مطالعات اجتماعی قرآن

بررسی ارتباط بیداری و مسئولیت اجتماعی زنان صدر اسلام در حکمرانی اسلامی در آیۀ 35 سورۀ احزاب

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران
2 دانشیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران
چکیده
بیــداری ســرآغاز انطباق سیــرورت مادی بر صیرورت معنــوی و رسیدن به حیــات طیبه اســت. قــرآن کریم با تعریف جایگاه ممتــاز و بلند زن در عالم هســتی، او را لایــق پذیرش مســئولیت‌هــای خطیر و کمالات الهی دانســته اســت. زنــان در حکمرانــی اسلامــی، بــا مســئولیت‌پذیــری در عرصه‌های مختلــف اجتماعــی هــم‌چون: بیعت، بخشــش امــوال، هجــرت و دفاع از ولایت حضور یافته و در راه اعتلای اسلام و ارزش‌های ‌متعالی اسلامی، گاه گــوی ســبقت را از مردان ربوده‌اند. با توجه بــه نقش اثرگذار زنان در مسیر بیداری و مسئولیت اجتماعی و در نظر داشتن جایگاه خطیر آنان، آیه 35 سورۀ احزاب با جامعیت به تبیین این مسیر در حکمرانی اسلامی پرداخته تــا زنــان تحــت تربیــت الهــی و دفــاع از حــق و حقیقــت، توجــه بــه اعمال صالحــه و قیــام در طاعات الهــی، صدق در گفتار و رفتــار، صبر در حوادث سخت، خشــوع در عبادات، پرداخت حقوق الهی، بخشندگی، روزه داری بــه عنــوان راهبــرد مواجهه بــا انحرافــات و ناهنجاری‌هــا، پا کدامنــی و در یــک کلام ذکــر و تبدیل ذکر کثیر به فرهنــگ، حیات طیبۀ قرآنی را محقق گرداننــد. ایــن جســتار بــا بررســی آیــات قــرآن و روایــات اسلامــی و بــا روش توصیفی - تحلیلی، به بررســی ارتباط بیداری و مســئولیت اجتماعی زنان صــدر اسلام در حکمرانــی اسلامــی پرداختــه، تا جایــگاه زن مســلمان را در حکمرانی اسلامی و احیای تمدن نوین اسلامی تبیین نماید.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Investigating the Relationship Between Awakening and Social Responsibility of Women in Islamic Governance in Verse 35 of Surah Ahzab

نویسندگان English

leila Babaei 1
Ahmad Moradkhani 2
Alireza Asgari 2
1 Ph.D. Candidate, Department of Quranic Sciences and Hadith, Qom Branch, Islamic Azad University, Qom, Iran
2 Associate Professor, Department of Islamic Jurisprudence and Principles of Islamic Law, Qom Branch, Islamic Azad University, Qom, Iran
چکیده English

Awakening is the beginning of adapting the material life to the spiritual life and reaching the good life. The Holy Qur’an, by defining the privileged and high position of women in the universe, has deemed her worthy of accepting important responsibilities and divine perfections. Women have participated in Islamic governance by taking responsibility in various social fields such as: pledge of allegiance, donation of property, emigration and defense of the province. Considering the effective role of women in the path of awakening and social responsibility and considering their critical position, verse 35 of Surah Al-Ahzab comprehensively explains this path in Islamic governance so that women under divine training and defense of right and truth pay attention to righteous deeds. And standing up in divine obedience, truthfulness in speech and behavior, patience in difficult events, humility in worship, paying divine rights, forgiveness, fasting as a strategy to face deviations and anomalies, Purity and, in a word, dhikr and turning a lot of dhikr into culture, make the good life of the Qur’an a reality. By examining the verses of the Qur’an and Islamic narratives and using a descriptive-analytical method, this essay examines the relationship between the awakening and the social responsibility of women at the head of Islam in Islamic governance, in order to explain the position of Muslim women in Islamic governance and the revival of modern Islamic civilization.

کلیدواژه‌ها English

Faith
Awakening
Social responsibility
Women
Islamic governance
1.       قرآن
2.       نهج البلاغه
3.       آمدی، عبدالواحد بن محمد، «غررالحکم و دررالکلم»، مترجم: سید هاشم رسولی محلاتی، تهران: نشر فرهنگ اسلامی
4.       امین عاملی، سید محسن (1421ق): «اعیان الشیعه»، بیروت: دائره المعارف اعلام، دارالتعاریف للمطبوعات
5.       ابن ابی الحدید معتزلی (649ق): «شرح نهج البلاغه»، قم: مکتبه آیت الله مرعشی نجفی
6.       ابن ابی عاصم، احمد بن عمر (1411ق): «الآحاد والمثانی»، تحقیق: باسم فیصل، احمد الجوابره، ریاض: دارالدایه
7.       ابن الاثیر، علی بن ابی الکرم (1285ق): «اسدالغابه فی معرفه الصحابه»، مصر: جمعیه المعارف المصریه
8.       ابن الاثیر، علی بن ابی الکرم، «الکامل فی التاریخ»، بیروت: دار احیاء التراث العربی، ط4
9.       ابن بابویه، محمد بن علی (1376): «الامالی شیخ صدوق»، مترجم: محمد باقر کمره ای، تهران: کتابچی
10.   ابن تغری بردی، یوسف بن تغری بردی (1392ق): «النجوم الزاهره»، قاهره: موسسه المصریه العامه
11.   ابن حجر العسقلانی، احمد بن علی (1415ق): «الاصابه فی تمییز الصحابه»، بیروت: دارالکتب العلمیه
12.   ابن سعد، محمد (1410ق): «الطبقات الکبری»، تحقیق: محمد عبدالقادر عطا، بیروت: دار الکتب العلمیه
13.   ابن عبدالبر، یوسف بن عبدالله (1412ق): «الاستیعاب فی معرفه الاصحاب»، بیروت: نشر دارالجیل
14.   ابن عبد ربّه الاندلسی، احمدبن محمد، «العقد الفرید»، تحقیق مفید محمد قمیحه، بیروت: دارالکتب العلمیه
15.   ابن کثیر، ابوالفداء اسماعیل (1407ق)، «البدایه و النهایه»، بیروت: دارالفکر، 1407ق
16.   ابن هشام، عبدالملک، «السیره النبویه»، تحقیق مصطفی السقا و ابراهیم الابیاری و عبدالحفیظ شلبی، بیروت: دار احیاء التراث العربی، ط1
17.   ابوبکر بیهقی، احمد بن حسین (1423)، «شعب الایمان»، ریاض: مکتبه الرشد للنشر و التوزیع، الدار السلفیه ببومبای، چاپ اول
18.   ابونعیم، احمد بن عبدالله (1311)، «حلیه الاولیاء و طبقات الصفیاء»، قاهره: دار ام القری
19.   احمد بن یعقوب، (1415ق)، «تاریخ یعقوبی»، بیروت: دار صادر
20.   ازدی، سجستانی، ابوداوود سلیمان بن اشعث (1420ق)، «سنن ابی داوود»، قاهره: دارالحدیث
21.   البانی، محمد ناصرالدین ( 1408 )، «صحیح الجامع الصغیر و زیادته الفتح الکبیر»، بیروت: المکتب الاسلامی، ط3
22.   الهی زاده، «ام سلمه، دائره المعارف قرآن کریم»، نقش زنان در تاریخ اسلام، سامانی
23.   بلاذری، احمدبن یحیی (1417ق)، «الانساب الاشراف»، بیروت: نشر دارالفکر
24.   بهجت پور، عبدالکریم (1396)، «سیر فرهنگ سازی پوشش اسلامی ( با رویکرد تفسیر تنزیلی )»، قم: نشر تمهید
25.   جزائری، سید نورالدین (1425ق)، «الخصائص الزینبیه»، بیروت: نشر دارالحوراء
26.   جوادی آملی، عبدالله (11387)، «حیات حقیقی انسان در قرآن»، نشراسراء
27.   جوادی آملی، عبدالله (1383)، «زن در آئینه جلال و جمال»، تنظیم؛ محمود لطیفی، تهران: نشر اسراء
28.   الحر العاملی، محمد بن حسن (1367)، «تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه»، قم: موسسه آل البیت لاحیاء التراث
29.   حسن، علی ابراهیم (1359ق)، «زنان مسلمان -- سرگذشتنامه, زنان مقدس اسلام»، قاهره: مکتبه النهضه المصریه
30.   حکیمی، محمدرضا (1384)، «الحیاه» مترجم احمد آرام، تهران: نشر فرهنگ اسلامی
31.   خمینی، سید روح الله (1374)، «زن در دیدگاه امام خمینی»، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی
32.   خوانساری، آقا جمال (1366)، «شرح غررالحکم و دررالکلم»، تهران: نشر دانشگاه تهران
33.   دخیل، علی محمد علی (1361)، «ام سلمه»، ترجمه: فیروز حر یرچی، تهران: نشر امیرکبیر
34.   دخیل، علی محمد علی (1363)، «خدیجه سلام الله علیها»، ترجمه: حریرچی، تهران:نشر امیرکبیر
35.   ذهبی، شمس الدین محمدبن احمد (1413ق)، «سیر اعلام النبلاء»، بیروت: موسسه الرساله، ط4
36.   زرکلی، خیرالدین، «الاعلام قاموس تراجم لاشهر الرجال و النساء من العرب و المستعربین و المستشرقین»، بیروت: دارالعلم للملائین، ط14
37.   صادقی اردستانی، احمد (1375)، «زنان دانشمند و راوی حدیث»، قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی
38.   طباطبایی، سید محمدحسین (1378)، «تفسیر المیزان»، ترجمه سید محمد باقر موسوی همدانی، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامی
39.   طبرانی، «المعجم الکبیر»، تحقیق: حمدی عبدالمجید السلفی، قاهره: دار احیاء التراث العربی
40.   طبرسی، ابومنصور احمدبن علی (1386ق)، «الاحتجاج علی اهل اللجاج»، دارالنعمان
41.   طبرسی، ابوعلی فضل بن حسن (536ق)، «مجمع البیان فی تفسیر القرآن»، سید هاشم رسولی، بیروت: دارالمعرفه
42.   طبری، محمد بن جریر بن یزید (1412ق)، «جامع البیان فی تفسیر القرآن»، بیروت: دارالمعرفه
43.   طوسی، «محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن»، بیروت: دار احیاء التراث العربی
44.   طیب، سید عبدالحسین (1386)، «اطیب البیان فی  تفسیر القرآن»، موسسه سبطین
45.   طیفور، احمدبن ابی طاهر (1413ق)، «بلاغات النساء»، قم: انتشارات الشریف الرضی
46.   عباسی اصل، حسین (1400)، «تحریف تا تعریف سبک زندگی»، انتشارات طلیعه سبز
47.   عطاردی، عزیزالله (1373)، «گوهر خاندان امامت یا زندگانی سیده نفیسه»، نشر عطارد
48.   فخر رازی، محمد بن عمر (1379)، « التفسیر الکبیر مفاتیح الغیب»، علی اصغر حلبی، تهران: نشر اساطیر
49.   فراهیدی، خلیل بن احمد (1409ق)، «کتاب العین»، قم: موسسه دارالهجره 
50.   فضل الله، محمدحسین (1383)، «اسلام، زن و جستاری تازه»، ترجمه؛ مجید مرادی، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم
51.   قطب، سید (1408ق)، «فی ظلال القرآن»، بیروت: دارالشروق
52.   قمی، شیخ عباس (1344ق)، «سفینه البحار»، قم: دارالاسوه
53.   کحاله، عمر رضا (1982م)، «اعلام النساء»، بیروت: موسسه الرساله، ط9
54.   مامقانی، عبدالله (1423ق)، «تنقیح المقال فی علم الرجال»، بیروت: موسسه آل البیت لاحیاء التراث
55.   مجلسی، محمدباقر (1315ق)، «بحارالانوار الجامعه لدرر اخبار الائمه الاطهار»، بیروت: دار احیاء التراث العربی
56.   محلاتی، ذبیح الله (1369)، »ریاحین الشریعه»، تهران: دارالکتب الاسلامیه
57.   مطهری، مرتضی (1396)، «نظام حقوق زن در اسلام»، تهران: انتشارات صدرا
58.   معارف، مجید (1390)، «شاخصه های ایمان در الگوی فکری رفتاری حضرت فاطمه (س)»، تهران: منهاج
59.   مغنیه، محمد جواد (1424ق)، «التفسیر الکاشف»، قم: دارالکتاب الاسلامی
60.   مقریزی، احمد بن علی (1998م)، «المواعظ و الاعتبار بذکر الخطط و الاثار المعروف بالخطط المقریزیه»، بیروت: دارالکتب العلمیه
61.   مکارم شیرازی، ناصر (1378)، «تفسیر نمونه»، قم: نهاد مقام معظم رهبری در دانشگاه
62.   مکارم شیرازی، ناصر (1386)، «پیام قرآن»‏، تهران: دار الکتب الاسلامیه‏
63.   ملبوبی، محمد باقر (1369)، «الوقایع و الحوادث»، دارالعلم
64.   نوری همدانی، حسین (1388)، «جایگاه بانوان در اسلام»، قم: انتشارات مهدی موعود (عج)
65.   الواقدی، ابوعبدالله محمد بن عمر (1404ق)، «المغازی»، به کوشش: جونس، بیروت: عالم الکتب
66.    وردانی، صالح (1414ق)، «الشیعه فی مصر»، قاهره: مکتبه مدبولی الصغیر
67.   آیت اللهی، زهرا (1377)، «گستره ی مشارکت زنان در تاریخ اسلام»، مطالعات راهبردی زنان، شماره 2
68.   احمدی، سید مهدی (1390)، «سیدی جربندی، سیده رقیه؛ مشارکت اجتماعی زنان از دیدگاه کتاب، سنت و فقه اسلامی»، فصلنامه زن و جامعه، شماره 5
69.   جلالی کندری، سهیلا (1384)، «آداب مشارکت اجتماعی زنان از منظر اسلام»، تحقیقات علوم قرآن و حدیث، شماره 4
70.   سبحانی نژاد، مهدی؛ نجفی، حسن (1393)، «تحلیل ابعاد شناسانه مسئولیت پذیری در سبک زندگی اسلامی»، نشریه سراج منیر، شماره16
71.   سجادی، سید ابراهیم (1380)، «قرآن و مشارکت اجتماعی»، نشریه پژوهش های قرآنی، شماره 27 و 28
72.   شاکر، ابوالقاسم (1398)، «نقش روزه داری در کاهش ناملایمات و ناهنجاری های اجتماعی»، شماره 132
73.   شریف طاهر پور، محمد (1389)، «راهکارهای تقویت حجاب و عفاف در جامعه»، شماره 45 و 46
74.   صادقیان، خدیجه؛ علمی، محمود (1392)، «بررسی رضایت اجتماعی با مسئولیت اجتماعی دبیران دبیرستان های عجب شیر»، نشریه مطالعات جامعه شناسی، شماره 19
75.   طاهری نیا، احمد (1384)، «زن و استقلال اقتصادی»، نشریه معرفت، شماره 89
76.   عزیزی، علی (1401)، «تاثیر صداقت در آرامش خانواده»، کنفرانس بین المللی مطالعات جهانی در علوم تربیتی
77.   عطار زاده، مجتبی (1387)، «فاطمه زهرا الگوی حضور اجتماعی سیاسی زن مسلمان»، مطالعات راهبردی زنان، شماره 39
78.   غفوری، امیررضا (1387)، «اخلاق و معنویت، سعادت و کمال در خشوع و اخبات»، موسسه معارف اسلامی امام رضا (ع)، بینات، شماره 2
79.   کبیری قمی، نعیمه؛ معصومی زواریانی، سمیرا (1398)، «نقش تربیتی زن در جامعه»، فصلنامه روان شناسی فرهنگی، شماره 40
80.   مجتهدی شبستری، محسن (1344)، «روزه و آثار روحی و تربیتی آن»، شماره 3
81.    مهوری، محمدحسین (1381)، «عاشورا عرصه حضور سیاسی در مبارزه و جهاد»، شماره 26
دوره 3، شماره 2
اسفند 1403
صفحه 179-199

  • تاریخ دریافت 07 آذر 1403
  • تاریخ بازنگری 16 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش 06 اسفند 1403