مطالعات اجتماعی قرآن

مطالعات اجتماعی قرآن

ارزیابی انتقادی آراء مفسران پیرامون عبارت «أخت هارون» با تأ کید بر معنای أخت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سیده فاطمه موسوی 1
امید قربانخانی 2
1 دانشجوی کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث، دانشگاه قم، قم، ایران
2 استادیار، گروه الهیات، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بو علی سینا، همدان، ایران
10.22084/qss.2025.29780.1066
چکیده
از جملــه تعابیــری کــه مفســران در تفسیــر آن اختلاف‌نظــر دارنــد عبــارت «أخت هارون» در آیۀ 2۸ســورۀ مریم اســت. برخی از خاورشناســان نیز به تعیین معنای این عبارت پرداخته‌اند. مســئلۀ دیگری که مفســران در آن اتفــاق نظــر ندارنــد مراد از هــارون در این آیه اســت که به شــخصیت‌های مختلفی تفسیر شــده اســت؛ از جمله بــرادر حضرت موســی(ع،) برادر تنی حضرت مریم (س)، شــخصی پرهیزکار به نام هارون و شــخصی فاسق که در زمان حضرت مریم(س) می‌زیســته اســت. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی-انتقــادی بــه مطالعــه آراء مفســران پرداختــه و با بررســی مســائل مذکــور، تفسیــری متفــاوت و هماهنــگ بــا سیــاق از آیــۀ مــورد بحــث ارائه نموده است. نتیجه اینکه در این مطالعه، همسو با تفاسیر مختلف شیعه و سنی، معنای "شبیه" و "نظیر" برای واژۀ «أخت» برگزیده شد که در قالب کلام کنایی توســط بنی اســرائیل برای ســرزنش حضرت مریم(س) به کار رفتــه اســت. به نظر می‌رســد عواملی همچون دوری از فضــای نزول آیات و عــدم توجــه بــه معانی مختلــف واژۀ أخــت در ادبیات عــرب و هم‌چنین عــدم توجــه به روایت منقول از پیامبر(ص) در فهم ناصواب از این تعبیر تأثیرگذار بوده‌ است.
کلیدواژه‌ها
تفسیر تطبیقی
مریم
بنی اسرائیل
هارون
أخت هارون

عنوان مقاله English

Critical Evaluation of the Commentators’ Views on the Phrase "Sister of Aaron" with Emphasis on the Meaning of "Sister"

نویسندگان English

Seyede Fatemeh Mousavi 1
Omid Qorbankhani 2
1 Master's Student in Quran and Hadith Sciences, University of Qom, Qom, Iran
2 Assistant Professor, Department of Theology, Faculty of Humanities, Bu-Ali Sina University, Hamedan, Iran
چکیده English

One of the expressions that commentators differ in interpreting is the phrase "Sister of Aaron" in verse 28 of Surah Maryam. Some Orientalists have also sought to define the meaning of this expression. Another point of contention among commentators is the reference to Aaron in this verse, which has been interpreted as various figures, including the brother of Prophet Moses (AS), the biological brother of Mary (AS), a pious individual named Aaron, and a corrupt person who lived during Mary’s time. The present study, with an analytical-critical approach, studied the opinions of commentators and presented a different interpretation that is in harmony with the context of the verse. The research concludes that, in line with various interpretations from both Shia and Sunni perspectives, the meaning of "similar" and "like" was chosen for the term "Sister," which was used in a figurative sense by the Israelites to reproach Mary (AS). It seems that factors such as the distance from the atmosphere of the verses’ revelation and a lack of attention to the various meanings of the word "sister" in Arabic literature, along with a disregard for the narration transmitted from the Prophet Muhammad (S), have contributed to the misconception regarding this expression.

کلیدواژه‌ها English

Comparative Interpretation
Mary
Israelites
Aaron
Sister of Aaron

  1. * قرآن ترجمه حسین انصاریان.

    1. آلوسى، محمود بن عبدالله (1415 ق): «روح المعانی»، بیروت: دار‌الکتب العلمیة.
    2. احمد بن حنبل (1416 ق): « المسند»، بیروت: مؤسسه الرسالة.
    3. ابن‏عاشور، محمدطاهر(1420 ق): «التفسیر»، بیروت: مؤسسة التاریخ العربی،.
    4. ابن عر‌بی، محمد بن علی، و غراب، محمود محمود (1410 ق): «رحمة من الرحمن»، [بی‌جا].
    5.   ابن‌کثیر، اسماعیل بن عمر( م ۲۰۰۳): « قصص الأنبیاء (ابن کثیر)». ۱ ج. بیروت: دار و مکتبة الهلال.
    6. ابن منظور، محمد بن مکرم (1414 ق): «لسان العرب»، بیروت: دار صادر.
    7. ابوالفتوح رازى، حسین بن على( 1408 ق): «روض الجنان»، مشهد: آستان قدس رضوى، بنیاد پژوهشهاى اسلامى.
    8. ابوحیان اندلسی، محمد بن یوسف (1420 ق): «البحر المحیط»، بیروت: دار الفکر.
    9. بحرانی، هاشم بن سلیمان ( 1415 ق): «البرهان»، قم: موسسة البعثة، قسم الدراسات الإسلامیة.

    10.   بدوی، عبدالرحمن (2014 م): «دفاع عن القرآن ضد منتقدیه»، ترجمه کمال جادالله، قاهره: الدار العالمیة للکتب والنشر.

    11.   بغوى، حسین بن مسعود (1420 ق):  «تفسیر البغوى المسمى معالم التنزیل»، بیروت، دار إحیاءالتراث العربی.

    12.   پارسا، فروغ؛ شبانی، اعظم‌سادات (1402 ش) : «تحلیل انتقادی دیدگاه خاورشناسان دربارۀ تعابیر قرآنی أخت هارون و بنت عمران»، مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی.7 (25)، صفحات 97-73.

    13.   ترمذی، محمدبن عیسی(1419ق): « السنن»، قاهره: دارالحدیث،

    14.   جرجانی، علی بن محمد (1370 ش): «التعریفات»، تهران: ناصر خسرو.

    15.   جوادی آملی، عبدالله (1399 ش):  «تفسیر تسنیم»، قم: مرکز نشر أسرا.

    16.   حسن بن علی(ع)، امام یازدهم (1409 ق): «التفسیر المنسوب إلى الإمام الحسن بن علی العسکری علیهم السلام»‏، قم: مدرسة الإمام المهدی (علیه السلام).

    17.   حویزى، عبدعلى بن جمعه (1415 ق):  «نور الثقلین»، قم: اسماعیلیان.

    18.   حیدری، علی رضا ( 1394 ش): «نقد و بررسی نظریۀ برخی از مستشرقان در باب تناقض در قرآن کریم»، پژوهشنامه معارف قرآنی . 6 (20)،  135_16(DOI):10.22054/RJQK.2015.2356 .

    19.   خطیب، عبدالکریم (1424 ق): «التفسیر القرآنى للقرآن»، بیروت: دار الفکر العربی.

    20.   راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1369 ش): ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ قرآن با تفسیر لغوى و ادبى قرآن، تهران: مرتضوی.

    21.   زکا الأول عیواص ( 2011 م): «القدیسة مریم العذراء فی الکنیسة السریانیة الأرثوذکسیة»، امریکا: مطابع الف، با، الادیب.

    22.   سیوطى، عبدالرحمان بن ابى‏بکر( 1404 ق):  «الدر المنثور فى التفسیر بالماثور» ، قم: کتابخانۀ مرعشى.

    23.   شبر، عبدالله (1410 ق): «تفسیر القرآن الکریم»، قم: موسسة دار الهجره.

    24.   شکری، محمد؛ نظری، علی (1395 ش): «پاسخی به شبهه اطلاق عنوان «أخت هارون» بر مریم در قرآن کریم»، پژوهش های قرآنی، 21 (79)، 109-96. https://civilica.com/doc/683719

    25.   طباطبایی، محمدحسین (1374 ش): «ترجمه تفسیر المیزان»، قم: جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم، دفتر انتشارات اسلامى.

    26.   طبرسى، فضل بن حسن( 1372 ش): «مجمع البیان فی تفسیر القرآن»، تهران: ناصر خسرو.

    27.   طبرى، محمد بن جریر (1412 ق): «جامع البیان فى تفسیر القرآن (تفسیر الطبرى)»، بیروت: دار‌المعرفة.

    28.   طوسى، محمد بن حسن ( بی‌تا): «التبیان فی تفسیر القرآن»، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.

    29.   طریحی، فخر الدین بن محمد ( 1375 ش): «مجمع البحرین»، تهران: مرتضوی.

    30.   فراتی، علی اکبر ( 1387 ش): «جستاری در کنیه و فرهنگ عربی اسلامی» . علوم حدیث، 13(1 (47))، 84-112. SID. https://sid.ir/paper/90699/fa

    31.   فخر رازی، محمد بن عمر( 1420 ق):  «التفسیر الکبیر (مفالیح الغیب)»، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.

    32.   فیض کاشانى، محمد بن شاه مرتضى( 1415 ق): «تفسیر الصافی»، تهران: مکتبه الصدر.

    33.   قرطبى، محمد بن احمد ( 1364 ش): «الجامع لأحکام القرآن»، تهران: ناصر خسرو.

    34.   قمى، على بن ابراهیم ( 1363 ش):  «تفسیر القمی»، قم: دار الکتاب.

    35.   قمى مشهدى، محمد بن محمدرضا ( 1368 ش): «تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب»، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، سازمان چاپ و انتشارات.

    36.   قونوی، اسماعیل بن محمد( 1422 ق): «حاشیة القونوی علی تفسیر الإمام البیضاوی و معه حاشیة ابن التمجید»، بیروت: دارالکتب العلمیة، منشورات محمدعلی بیضون.

    37.   مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى(1403 ق): «بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار(ط- بیروت)»، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.

    38.   مراغى، احمد مصطفى |(بی‌تا): « تفسیر المراغى»، بیروت: دار الفکر.

    39.   مسلم بن حجاج (1412 ق):  «صحیح مسلم»، قاهره: دارالحدیث.

    40.   مصطفوی، حسن (بی‌تا): «التحقیق فی کلمات القرآن الکریم»، بیروت: دار الکتب العلمیه، مرکز نشر آثار علامه مصطفوی.

    41.   معرفت، محمد‌هادی ( 1423 ق): «شبهات و ردود حول القرآن الکریم»، قم: موسسۀ فرهنگی تمهید.

    42.   مغنیه، محمدجواد (1424 ق): «التفسیر الکاشف»، قم: دار‌الکتاب الإسلامی.

    43.   مکارم شیرازى، ناصر ( 1371 ش): «تفسیر نمونه»، تهران: دار‌الکتب الإسلامیة.

    44.   نسائی، احمد‌بن علی (1411 ق): «السنن الکبری»، بیروت: دار‌الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون‏.

     45.    The Holy Bible. Berean Standard Bible , BSB. 2016 Published by Bible Hub, Pittesburgh, PA 15045 USA. www,biblehub.com, Library of congress Control Number: 2022932943

    46.    Reland, A, De religione Mohammedica libri duo. Editio altera auctior, Utrecht, Willem Broedelet, 1717.

    47.    DHereblot, Bibliothèque orientale, 1697. Paris.

مطالعات اجتماعی قرآن
دوره 3، شماره 2
اسفند 1403
صفحه 128-149

  • تاریخ دریافت 16 تیر 1403
  • تاریخ بازنگری 01 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش 29 بهمن 1403