مطالعات اجتماعی قرآن

مطالعات اجتماعی قرآن

نقش مؤلفه‌های فرهنگ مقاومت در جامعه از منظر آیت الله سبحانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، دانشکده الهیات و ادیان، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری مدرسی معارف اسلامی، دانشکده الهیات و ادیان، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
چکیده
ضرورت توجه به دیدگاه‌های مفســران معاصر برای فهم مســائل فرهنگی یکــی از موضوعــات مهــم و اساســی در مطالعــات اسلامــی و علوم‌انســانی است. دیدگاه‌های مفسران معاصر با ارائه تفسیر‌های نوین و رویکرد‌های جدیــد بــه قــرآن کریم، نه تنها بــه تعمیق فهم دینی کمــک می‌کنند، بلکه نقش بسزایی در تحلیل و درک مسائل فرهنگی معاصر دارند. این تفاسیر بــا درنظرگرفتــن تغییــرات اجتماعی، فرهنگــی و علمی، بــه تبیین مفاهیم قرآنــی و انطبــاق آن‌ها با شــرایط زمانــه می‌پردازند. در این راســتا، واکاوی مؤلفه‌هــای فرهنــگ مقاومــت بــه معنای زندگــی مقاومت مدارانــه یکی از موضوعــات حائــز اهمیت اســت که به‌مثابــه راهبــردی کلان در دهه اخیر باهــدف پایــداری بــر حرکت در مسیر تحقــق اهداف متعالــی و فائق آمدن بــر موانــع بشــمار می‌آیــد. در نوشــتار حاضــر بــا روش توصیفــی تحلیلی، با توجــه بــه کتاب تفسیری عربی «منیة الطالبین فی تفسیر القرآن المبین»، موضــوع مهم فرهنگ مقاومت از دیدگاه آیت‌الله ســبحانی به‌عنوان یکی از اندیشمندان شاخص شیعی معاصر مورد بررسی قرار می‌گیرد. مهم‌ترین یافته‌ها حا کی از آن است که آیت‌الله سبحانی در تبیین فرهنگ مقاومت در جامعــه بــه مؤلفه‌هــایی همچــون ضــرورت پایبندی به عهــد و پیمان، عدم روی‌گردانی از دین توحیدی، اقدام برای نفی شرک، ثبات اعتقادی و رفتــاری، اهتمــام بــه دعوتگــری دینــی و تــاب‌آوری در برابــر ســختی‌ها پرداخته‌انــد. از ایــن رهگــذر می‌تــوان اذعــان داشــت فرهنــگ مقاومــت موجب تقویت هویت ملی و افزایش همبستگی اجتماعی می‌شود و نقش مهمی در توسعه و پایداری جامعه دارد، همچنین به‌عنوان یک ابزار مهم در حفظ استقلال و امنیت ملی بشمار می‌آید.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Role of Components of Resistance Culture in Society from the Perspective of Ayatollah Sobhani

نویسندگان English

Marzieh Mohases 1
Mohammad Hossein Hosseinpour Fallah 2
1 Associate Professor, Faculty of Theology and Religions, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
2 PhD Student of Islamic Studies, Faculty of Theology and Religions, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
چکیده English

The necessity of paying attention to the views of contemporary commentators for understanding cultural issues is one of the significant and fundamental topics in Islamic studies and the humanities. The perspectives of contemporary commentators, by offering novel interpretations and new approaches to the Holy Quran, not only contribute to deepening religious understanding but also play a crucial role in analyzing and comprehending contemporary cultural issues. These interpretations, taking into account social, cultural, and scientific changes, aim to elucidate Quranic concepts and adapt them to the conditions of the time. In this context, exploring the components of resistance culture, understood as a life oriented toward resistance, is a matter of great importance. It is considered a macro-strategy in recent decades, aimed at sustaining progress toward achieving lofty goals and overcoming obstacles. In the present study, using a
descriptive-analytical method and focusing on the Arabic exegetical work *Munyat al-Talibin fi Tafsir al-Quran al-Mubin*, the important topic of resistance culture is examined from the perspective of Ayatollah Sobhani, one of the prominent contemporary Shiite thinkers. The most significant findings indicate that Ayatollah Sobhani, in explaining resistance culture in society, emphasizes components such as the necessity of adhering to covenants, not turning away from monotheistic religion, taking action to reject polytheism, maintaining doctrinal and behavioral steadfastness, committing to religious outreach, and resilience in the face of hardships. Through this lens, it can be asserted that resistance culture strengthens national identity and increases social cohesion, playing a vital role in the development and sustainability of society. It also serves as an important tool in preserving national independence and security.

کلیدواژه‌ها English

Resistance culture
*Munyat al-Talibin fi Tafsir al-Quran al-Mubin*
Ayatollah Sobhani
Society
  1.  * قرآن کریم

    1. ابن اثیر، مبارک بن محمد. ۱۴۱۸، النهایة فی غریب الحدیث و الأثر، اسماعیلیان، قم.
    2. ابن عاشور، محمدطاهر. ۱۹۸۴، التحریر و التنویر، ناشر: الدار التونسیة للنشر – تونس.
    3.  ابن عطیه اندلسی، عبدالحق. ۱۹۹۳، المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز، ناشر: دار الکتب العلمیة. بیروت
    4. جوهری، اسماعیل بن حمار. ۱۳۶۹، الصحاح اللغه، ناشر:‌امیری. تهران
    5. حویزی عبدعلی بن جمعه. ۱۳۹۵، تفسیر نورالثقلین، نشر اخلاق. قم
    6. دهخدا علی اکبر. ۱۳۷۷، لغت نامه دهخدا، انتشارات دانشگاه تهران.
    7. راغب اصفهانی، ابوالقاسم حسین بن محمد. ۱۳۸۷، المفردات فی غریب القرآن، ناشر: نوید اسلام. قم
    8. زبیدی، مرتضی. ۱۳۰۶، تاج العروس فی شرح القاموس، دارالفکر، بیروت.
    9. سبحانی، جعفر. ۱۳۸۷، دانشنامه کلام اسلامی، ناشر: مؤسسه امام صادق علیه السلام - قم ایران.
    10. سبحانی، جعفر. ۱۳۹۹، فروغ ابدیت، انتشارات بوستان کتاب. قم
    11. سبحانی، جعفر. ۱۳۹۰، المناهج التفسیریه فی علوم القرآن، ناشر: مؤسسه تعلیماتی و تحقیقاتی امام صادق (ع). قم
    12. سبحانی، جعفر. ۱۳۷۹، عقاید اسلامی در پرتو قرآن، حدیث و عقل، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم. مرکز انتشارات - قم ایران.
    13. سبحانی، جعفر. ۱۴۰۱، منیة الطالبین فی تفسیر القرآن المبین، انتشارات مؤسسه امام صادق ( ع)
    14. سبحانی، جعفر. ۱۳۶۲، قرآن و اسرار آفرینش، انتشارات توحید، قم
    15. سبحانی، جعفر. ۱۳۸۶، مثل‌های آموزنده قرآن، مؤسسه تعلیماتی و تحقیقاتی امام صادق (ع)، قم
    16. سبحانی، جعفر. ۱۳۸۸، منشور جاوید، دارالقرآن الکریم، قم
    17. سبحانی، جعفر. ۱۳۷۴، رس‍ال‍ت ج‍ه‍ان‍ی پ‍ی‍ام‍ب‍ران‌. ب‍ره‍ان رس‍ال‍ت، مکتب اسلام، قم
    18. سبحانی، جعفر. ۱۳۶۲، خدا و صفات جمال و جلال، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، قم
    19. سبحانی، جعفر. ۱۳۷۰، مبانی حکومت اسلامی، انتشارات توحید، مؤسسه علمی و فرهنگی سیدالشهداء (ع)، قم
    20. طباطبایی سید محمد حسین. ۱۳۹۹، المیزان فی تفسیر القرآن، مترجم: موسوی همدانی، سید محمد باقر ناشر: دفتر انتشارات اسلامی. قم
    21. طبرسی فضل بن حسن. ۱۳۹۹، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، ناشر: فرهانی. تهران
    22. طریحی، فخرالدین بن محمدعلی. ۱۳۷۵، مَجمعُ الْبَحْرَیْن و مَطلَعُ النَّیِّرَیْن، ناشر: مرتضوی. تهران
    23. طوسی محمد بن حسن. ۱۳۸۹، اَلتِّبیان فی تفسیرِ القرآن، ناشر: آل البیت (ع). قم
    24. طیب، سید عبدالحسین. ۱۳۴۸، تفسیر أطیب البیان، ناشر: مؤسسه جهانی سبطین ( ع). قم
    25. فراهیدی، ابی عبدالرحمن. ۱۴۰۹، کتاب العین، مؤسسه دارالهجره، قم.
    26. فیروزآبادی، محمدبن یعقوب. ۱۴۲۴، القاموس المحیط، دارالکتب العلمیه، بیروت.
    27. فیض کاشانی، محمدمحسن. ۱۳۸۷، الاصفی فی تفسیر القرآن، بوستان کتاب، قم.
    28. آقا بزرگ تهرانی، محمد محسن، ۱۳۴۸، هدیه الرازی، بینا
    29. کرمانی، ناظم الاسلام، ۱۴۰۲، تاریخ بیداری ایرانیان، ‌امیرکبیر، تهران
    30. فوران، جان. ۱۹۹۲، مقا. ومت شکننده، ترجمه احمد تدین، ۱۴۰۲، رسا، تهران
    31. براون، ادوارد. ۱۹۷۰، انقلاب ایران، ترجمه احمد پژوه، ۱۳۹۹، اساطیر، تهران
    32. کدی، نیکی آر، ۱۳۵۸، تحریم تنباکو در ایران، ترجمۀ شاهرخ قائم مقامی، شرکت سهامی کتاب‌های جیبی تهران
    33. ناطق، هما، ۱۳۷۳، بازرگانان در داد و ستد با بانک شاهی و رژی تنباکو، توس، تهران
    34. تیموری، ابراهیم، ۱۳۶۱، تحریم تنباکو، چاپ سوم، شرکت سهامی کتاب‌های جیبی، تهران
    35. زنجانی، رضا، ۱۳۶۵، تحریم تنباکو، نمایشگاه دائمی کتاب، تهران
    36. اصفهانی کربلایی، حسن، ۱۳۷۷، تاریخ دخانیه یا تاریخ وقایع تحریم تنباکو، دفتر نشر الهادی، قم
    37. افشار، ایرج ۱۳۹۰، روزنامه اعتمادالسلطنه، ‌امیر کبیر، تهران
    38. آدمیت، فریدون، ۱۳۶۰، شورش بر امتیازنامه رژی، پیام، تهران
    39. مرکز فرهنگ و معارف قرآن. ۱۳۹۱، دائره المعارف قرآن کریم، انتشارات بوستان کتاب. قم
    40. مصطفوی، حسن. ۱۳۶۰، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، بنگاه ترجمه و نشر کتاب. تهران

    پایگاه‌های اینترنتی:
    1. پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر آیت‌الله سبحانی https://tohid.ir
    2. دانشنامه امامت و ولایت www.fa. imamatpedia.com

دوره 3، شماره 2
اسفند 1403
صفحه 52-77

  • تاریخ دریافت 08 شهریور 1403
  • تاریخ بازنگری 01 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش 07 بهمن 1403