مطالعات اجتماعی قرآن

مطالعات اجتماعی قرآن

بایسته‌های حل مسائل اجتماعی بر اساس سیره انبیاء علیهم السلام در قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشــیار گروه علوم قران و حدیث، دانشــکده الهیات، معارف اسلامی و ارشاد، دانشگاه امام صادق علیه السلام، تهران، ایران
چکیده
از آنجایی که تشکیل جامعه صالح یکی از وظایف اصلی پیامبران الهی بوده، آنها در این مسیر با چالش‌های عدیده روبرو می‌شده‌اند. شیوه مواجهه با این چالش‌ها دغدغه‌ای مهم برای پیامبران الهی بوده و از آنجایی که آنان با عقلانیت مبتنی بر وحی به حل مسائل اجتماعی می‌پرداختند، آشنایی با شیوه‌های حل مساله آنها می‌تواند برای مواجهه با مشکلات اجتماعی امروز نیز کارایی لازم را داشته باشد. مقاله حاضر با تکیه بر قرآن کریم و با روش توصیفی تحلیلی چگونگی مواجهه پیامبران را با این چالش‌ها مورد کاوش قرار داده، و با بررسی سیره هفت پیامبر بزرگ الهی به تحلیل بایسته‎‌های حل مسائل اجتماعی پرداخته است. باور به توحید، معاد و ولایت به‌عنوان بنیان‌های اندیشه‌ای پیامبران الهی آثار چشمگیری بر شیوه‌های حل مسائل اجتماعی دارد. خلافت الهی، عبودیت، اهتمام شدید به رفع نیازهای مردم، و تلاش برای تشکیل جامعه دینی ویژگی‌های مشترک پیامبران الهی محسوب می‌شود. رفع نیازهای جامعه از طریق تربیت هسته‌های ایمانی، جایگاه پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله به‌عنوان الگویی برای انسان اجتماعی، داشتن برنامه جهت رشد معنویت جامعه، زمینه‎‌سازی اجتماعی و فرهنگی برای تشکیل امت از طریق ظاهر ساختن نمادهای الهی، زمان‌شناسی، مشورت، و مخاطب‌شناسی از بایسته هایی است که در مواجهه با مسائل اجتماعی می‌توان از سیره پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله استحراج کرد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Necessary Conditions of Solving Social Problems Based on the Lives of the Prophets (peace be upon them) in the Holy Quran

نویسنده English

Mahmoud Karimi
Associate Professor, Department of Quran & Hadith Studies, Faculty of Theology, Islamic Studies and Guidance, Imam Sadiq University, Tehran, Iran
چکیده English

Since the establishment of a righteous society has been one of the principal duties of the divine prophets, they have faced numerous challenges on this path. The way of facing these challenges has been an important concern for divine prophets, and since they solved social problems with rationality based on revelation, familiarity with their problem-solving methods can also be useful in facing today's social problems. The present article, relying on the Holy Quran and using a descriptive-analytical method, explores how the prophets faced these challenges, and analyzes the necessary conditions of solving social problems by examining the lives of the seven great divine prophets. Belief in monotheism, resurrection, and guardianship as the ideological foundations of the divine prophets has significant effects on the methods of solving social problems. Divine caliphate, servitude, intense concern for meeting the needs of the people, and efforts to form a religious community are common characteristics of the divine prophets. Meeting the needs of society through training faith cores, the position of the Prophet of Islam (peace be upon him) as a model for social human, having a plan for the growth of the spirituality of society, creating a social and cultural foundation for the formation of the nation through the manifestation of divine symbols, knowledge of time requirements, consultation, and audience recognition are among the musts that can be extracted from the life of the Prophet (peace be upon him) in dealing with social problems.

کلیدواژه‌ها English

Social problems
Solving social problems
The Holy Quran
The life of the prophets
The holy Prophet (peace be upon him)
A righteous society
1.       قرآن کریم
2.       آخوندی، محمدباقر، زمستان1393، سنخ‌شناسی نفاق در قرآن مجید؛ بررسی جامعه‌شناختی پدیده نفاق، آموزه‌های قرآنی، شماره20
3.       آصفی، محمدمهدی، 1428ق، فی رحاب القرآن، نجف اشرف، المشرق للثقافة و النشر
4.       ابن بابویه، محمد بن علی، 1403ق، الخصال، تصحیح: علی اکبر غفاری، قم، موسسة النشر الإسلامی
5.       ابن بابویه، محمد بن علی، 1378ق، عیون أخبار الرضا (ع)، تصحیح: مهدی لاجوردی، تهران، جهان
6.       ابن بابویه، محمد بن علی، 1395ق، کمال الدین و تمام النعمة، تصحیح: علی اکبر غفاری، تهران، دار الکتب الإسلامیة
7.       ابن سعد، محمد، بیتا، الطبقات الکبری، بیروت، دار صادر
8.       ابن هشام، ابو محمد عبد الملک، بیتا، سیرة ابن هشام، بیروت، دار المعرفة
9.       ابی داود، سلیمان بن اشعث، 1430، سنن ابی داود، بیروت، الرسالة
10.    پارسانیا، حمید، پاییز و زمستان1388، روش‌شناسی علوم انسانی با رویکرد اسلامی، عیار پژوهش در علوم انسانی، شماره2
11.    جوادی آملی، عبد اله، 1378ش، تسنیم تفسیر قرآن کریم، قم، نشر اسراء
12.    جوادی آملی، عبداله، 1385ش، پیامبر رحمت، قم، اسراء
13.    حکیم، سید محمدباقر، 1374ش، القصص القرآنی، قم، المرکز العالمی للعلوم الإسلامیة
14.    خرگوشی، ابو سعید، 1424ق، شرف المصطفی، مکة، دار البشائر
15.    (امام) خمینی (ره)، سید روح اله، 1378، آداب الصلاة، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)
16.    دلشاد تهرانی، مصطفی، 1391ش، رخساره خورشید، تهران، دریا
17.    راوندی، قطب الدین، 1409، قصص الأنبیا، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی
18.    زائری، قاسم، 1387، بررسی خط مشی فرهنگی پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله در دوره ده ساله حکومت، طرح پژوهشی، شورای عالی انقلاب فرهنگی
19.    سوداگر، هاشم، 1398(الف)، دلالتهای قرآنی برای تحلیل خط‌مشی عمومی با تأکید بر نقش تحلیلگر خط‌مشی، رساله دکتری، استاد راهنما: علینقی امیری و سید مجتبی امامی، دانشگاه تهران
20.          سوداگر، هاشم، بهار و تابستان1398(ب)، راه رسیدن به راه حل، تأملات رشد، شماره3
21.   سید رضی، محمد بن الحسین، 1412ق، نهج البلاغه، تحقیق: صبحی صالح، قم، دار الذخائر
22.    صدر، سید محمدباقر، 1434، المدرسة القرآنیة، قم، دار الکتاب الإسلامی
23.    طباطبایی، سید محمدحسین، 1390ق، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، الأعلمی
24.    طبرسی، فضل بن حسن، 1390ق، اعلام الوری، تهران، اسلامیة
25.    طوسی، محمد بن حسن، 1411ق، مصباح المتهجد، بیروت، فقه الشیعة
26.    عابدینی، محمدرضا، 1395، سیره تربیتی پیامبران حضرت آدم علیه السلام، قم، عطش
27.    عباسی مقدم، مصطفی، پاییز و زمستان1390، بررسی تطبیقی شیوه‌های ارتباطی و تبلیغی چهره‌های قرآنی با روش‌های تبلیغات در جهان امروز، مطالعات قرآن و حدیث، شماره9
28.    علم الهدی، سیده جمیله، 1388، نظریه اسلامی تعلیم و تربیت، تهران، دانشگاه امام صادق علیه السلام
29.    قمی، علی بن ابراهیم، 1404ق، تفسیر قمی، تصحیح: سید طیب جزائری، تهران، دار الکتاب
30.    کفعمی، ابراهیم بن علی، 1418، البلد الأمین و الدرع الحصین، بیروت، الأعلمی
31.    کلینی، محمد بن یعقوب، 1388ق، الکافی، تصحیح: علی اکبر غفاری، تهران، دار الکتب الإسلامیة
32.    مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی، 1403، بحار الأنوار، بیروت، دار إحیاء التراث العربی
33.    مفید، محمد بن محمد، 1414ق، الإرشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، بیروت، دار المفید
34.    مهدوی کنی، محمدرضا، 1393، سیاست اخلاقی و اخلاق سیاسی، تهران، دانشگاه امام صادق علیه السلام
35.    واقدی، محمد بن عمر، 1409، المغازی، بیروت، الاعلمی
36.    وطندوست، رضا و ایروانی، جواد، 1394، شخصیت متعادل و رفتار معتدل، مشهد، دانشگاه علوم اسلامی رضوی

  • تاریخ دریافت 09 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری 14 آبان 1403
  • تاریخ پذیرش 17 دی 1403