مطالعات اجتماعی قرآن

مطالعات اجتماعی قرآن

بررسی سیاست اسلام نسبت به برده‌داری، در آیات قرآن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، گروه علوم سیاسی، دانشکده علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بو علی سینا، همدان، ایران
2 دانش آموخته کارشناسی ارشد اندیشه سیاسی در اسلام، گروه علوم سیاسی، دانشکده علوم اقتصادی و اجتماعی، دانشگاه بو علی سینا، همدان، ایران
چکیده
اسلام از بدو ظهور، با قشر عظیمی از بردگان در جامعه روبرو بود؛ همچنین قوانین و عرف‌هایی که در واقع به مصادر بردگی و به‌تبع آن ازدیاد بردگان دامن می‌زدند. صدور حکم انقلابی و آنی حرمت بردگی در اسلام، می‌توانست مولد یک بحران عظیم اجتماعی باشد که پتانسیل آن را داشت که شالوده‌ی اجتماع را به هم بریزد. این مقاله، با روش پژوهش توصیفی و تحلیلی و استفاده از منابع تفسیری موضع قرآن در رابطه با "بردگی موجود" و "مصادر بردگی" را واکاوی نموده است. سوال اصلی پژوهش این است که قرآن چه شیوه‌های برای مقابله با برده‌داری به‌عنوان نمادی از استکبار ورزیدن به‌کاربرده است؟ به عبارت بهتر نظر قرآن در مورد برده‌داری ایجابی است یا سلبی؟ فرضیه پژوهش بر این مبنا است که قرآن نگاه سلبی به‌نظام برده‌داری داشته و در راستای مبارزه با استکبار و حمایت از مستضعفین در جهت ریشه‌کنی آن با روشی منحصربه‌فرد برآمده است. یافته مقاله نشان می‌دهد که سیاست قرآن از یک ‌طرف، آزاد کردن بردگان از درون و القای اعتماد به‌نفس و کرامت به آنان بوده و از سوی دیگر، چشم‌انداز "تحریر" را برای بردگان ترسیم نموده است. قرآن جهت نیل به هدف تحریر بردگان، سیاست زمان‌بر و تدریجی ارائه داده است. مالکان را به آزاد کردن بردگان در صورت فراهم آمدن شرایط، ملزم نموده و دستورالعمل‌های اخلاقی را برای تعامل با بردگانی که شرایط آزادی را ندارند، وضع کرده است. در رابطه با مصادر و سرچشمه‌های بردگی نیز خشکاندن این سرچشمه‌ها را هدف قرار داده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Study of Islam's Approach to Slavery, with Emphasis on Qur'anic Texts

نویسندگان English

Hasan Rahimi (Roushan) 1
Ahmad Aminpour 2
1 Associate Professor, Department of Political Science, Faculty of Economic and Social Sciences, Bu-Ali Sina University. Hamedan, Iran
2 MSc Graduate in political thought in Islam, Department of Political Science, Faculty of Economic and Social Sciences, Bu-Ali Sina University. Hamedan, Iran
چکیده English

When Islam emerged, it faced a world in which slavery was a fundamental institution in society. This study seeks to extract the approach and interaction of Islam to the issue of slavery from trustworthy texts that have the highest degree of authority. And with this motive, she tries to study this issue in the Qur'an. The findings of the article show that the Qur'an has a negative view of the slavery system and has come up with a unique way to overthrow it. On the one hand, it has tried to liberate slaves from within and instill in them confidence and dignity, and on the other hand, it has painted a vision of "freedom" for slaves. The Qur'an has acted gradually to achieve the goal of freeing slaves. The Qur'an obliges slaveholders to free slaves if conditions allow, and on the other hand, issues moral instructions for better interaction with slaves. Finally, the Qur'an has tried to gradually eliminate the conditions that lead to slavery.

کلیدواژه‌ها English

Quran
Islam
Slavery
Freedom
* قرآن کریم
1.       -ارسطو، (1390) سیاست، ترجمه حمید عنایت، چاپ هفتم، تهران، علمی و فرهنگی.
2.       آذر نوش، آذرتاش (1387) فرهنگ معاصر عربی -فارسی، چاپ نهم، تهران، نشر نی.
3.       ابن اثیر، عزالدین علی بن محمد، (1989 م/ 1409 ه.ق) أسد الغابه، بیروت: دارالفکر.
4.       البنا، جمال و دیگران (1396) خشکاندن باتلاق بردگان و کنیزان در قرآن کریم، ترجمه و تحقیق: عدنان فلاحی، تهران، نشر احسان.
5.       الشامی، فاطمه قدوره (1430 ه.ق/ 2009 م) الرق و الرقیق فی العصورالقدیمه و الجاهلیه و صدر الإسلام، بیروت، دار النهضه العربیه.
6.       ایرجی، صادق (1339) بردگی در اسلام، انتشارات محمدی. تهران.
7.       برزگر، ابراهیم (۱۳۸۹) ساختار فهم اندیشه سیاسی اسلام، نشریه دانش سیاسی، شمارە ۲.
8.       -برزگر، ابراهیم (۱۳۹۳) تاریخ تحول دولت در اسلام و ایران، چاپ یازدهم، انتشارات سمت، تهران.
9.       بخاری، محمد بن اسماعیل (1387) صحیح البخاری، ترجمه: عبدالعلی نور احراری، جلد سوم، تربت‌جام: انتشارات شیخ‌الاسلام احمد جام.
10.   -بشیر زاده, اباذر و ذبیحی فر، حجت، استکبار، تارنمای پژوهشکده باقرالعلوم، تاریخ انتشار 24 آبان 1393، قابل‌دسترسی در: http://pajoohe.ir/ __a-31014.aspx
11.   بیلز، کوین و دیگران (1395) بردگی مدرن، ترجمه: محمدکاظم شجاعی، تهران، انتشارات سبزان.
12.   -حقیقت، سید صادق (۱۳۹۳) مبانی اندیشه سیاسی در اسلام، قم: انتشارات دانشگاه مفید.
13.   حسینی، مصطفی (1372) بردگی از دیدگاه اسلام، تهران، بنیاد دائره‌المعارف اسلامی
14.   -حکم لغو برده‌داری در قرآن، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ انتشار 17 دی‌ماه 1391 قابل‌دسترسی در: https://hawzah.net/fa/Question/View/63912/
15.   خرم‌دل، مصطفی (1386) تفسیر نور، چاپ پنجم، تهران، نشر احسان
16.   دیوبندی، محمد شفیع عثمانی (1388) تفسیر معارف القرآن، ترجمه: محمد یوسف حسین پور، چاپ پنجم، تربت‌جام: انتشارات احمد جام
17.   ذهبی، شمس‌الدین محمد بن احمد (1413 ق/ 1993 م)، تاریخ الإسلام وفی‌ات المشاهیر و الأعلام، تحقیق: عمر عبدالسلام تدمری، چاپ دوم، بیروت: انتشارات دارالکتاب العربی
18.   زلمی، مصطفی ابراهیم و دیگران (1396) خشکاندن باتلاق بردگان و کنیزان در قرآن کریم، ترجمه و تحقیق: عدنان فلاحی،، تهران، نشر احسان
19.   زمخشری، محمود بن عمر بن محمد (1389) تفسیر الکشاف، ترجمه: مسعود انصاری، تهران، نشر ققنوس
20.   زین، هاوارد (1393) تاریخ آمریکا از 1492 تا 2001، ترجمه: مانی صالحی غلامه، چاپ سوم، تهران: انتشارات کتاب­آمه.
21.   شفیق، احمد (2012) الرق فی الإسلام، ترجمه (به عربی): احمد زکی، قاهره: مؤسسه هنداوی للتعلیم و الثقافه
22.   -طالبی، محمدحسین (1390) نقد و بررسی آموزه قانون طبیعی از آغاز مسیحیت تا پایان قرون میانه نشریه حکومت اسلامی، شماره 59 صفحات 61 تا 88
23.   طباطبایی سید محمدحسین؛ (1417 ق) المیزان فی تفسیر القرآن، چاپ پنجم، ج 17، قم، جامعه مدرسین حوزۀ علمیۀ قم،
24.   علوان، عبدالله ناصح (بی تا) نظام الرق فی الإسلام، بی جا: دارالسلام للطبع و النشر والتوزیع.
25.   عنایت، حمید (1392) اندیشۀ سیاسی در اسلام معاصر، ترجمه: بهاءالدین خرمشاهی، تهران، انتشارات خوارزمی.
26.   غزالی، محمد «مصری»( 1397) اسلام پاسخ می­دهد، ترجمه: محمود ابراهیمی، سنندج، انتشارات آراس
27.   غفاری، حسین و غلامرضا قدمی (1382) دایره المعارف قرآن کریم، ج 3، قم: بوستان کتاب
28.   قرضاوی، یوسف (1390) اقتصاد اسلامی، ترجمه: عبدالعزیز سلیمی، تهران، نشر احسان
29.   قطب، سید (1387) فی ظلال القرآن (تفسیر)، ترجمه: مصطفی خرم­دل، چاپ دوم، تهران، نشر احسان.
30.   -کلوسکو، جورج (1389) تاریخ فلسفه سیاسی، ترجمه خشایار دیهیمی، ج،1 تهران، نشر نی.
31.   ماخت، نورمن لی هال، مری (1385) تاریخ برده‌داری، ترجمه: سهیل سُمّی، تهران، انتشارات ققنوس.
32.   متروپولسکی و دیگران (1360) زمینۀ تکامل، ترجمه: پرویز بابایی، چاپ ششم، تهران، نشر سپهر.
33.   مخلص، عبدالرئوف (1388) تفسیر انوار القرآن، چاپ چهارم، تربت‌جام، انتشارات احمد جام.
34.   مطهری، مرتضی (1393) اسلام و بردگی، تهران، انتشارات صدرا
35.   -مهدیان فر رضا (1398) استکبار و استضعاف در قرآن فصلنامه معرفت سال بیست هشتم شماره 263 صفحات 75-86.
36.   -مصطفوى، حسن‏(1430) التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج 7: بیروت: دارالکتب العلمیه.
37.   -مکارم شیرازی، ناصر و دیگران (1373) تفسیر نمونه، ج‌،4 چاپ سیزدهم، تهران، دارالکتب الاسلامیة.
38.   گروهی از نویسندگان (1374) فرهنگ عربی منجدالطلاب ترجمه: محمد بندر ریگی، چاپ یازدهم، تهران، انتشارات اسلامی
39.   -ناردو، دان (1379) امپراتوری ایران ترجمه مرتضی ثاقب فر، انتشارات ققنوس تهران.
40.   -نجفی، محمدحسن (1375) فقه و همزیستی با کافران، نشریه فقه 1375 شماره 7 و 8، صفحات 3 تا 10

  • تاریخ دریافت 19 مرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 03 شهریور 1403
  • تاریخ پذیرش 12 شهریور 1403