مطالعات اجتماعی قرآن

مطالعات اجتماعی قرآن

رهیافتی نو به مفهوم قرآنی« صبر » تأملی در دیدگاه آیت الله خامنه‌ای در مفهوم شناسی «صبر»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استاد، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
صبر یکی از مفاهیم پر بسامد و کلیدی قرآن کریم است که هر گونه تعریف و برداشتی از آن در حوزه نظر، در نوع عمل صبورانه به ویژه در صحنه‌های اجتماعی اثرگذار است. از این رو در پژوهش حاضر در خوانشی تازه از مفهوم صبر در قرآن کریم به واکاوی دیدگاه‌های آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای در مفهوم‌شناسی صبر می‌پردازیم. در این پژوهش که به روش توصیفی- تحلیلی صورت گرفته مشخص می‌شود که عنصر کلیدی مفهوم صبر از نظر آیت‌الله خامنه‌ای در کاربردهای قرآنی آن پایداری و استقامت است. در این نگرش، صبر در کاربردهای قرآنی با مفاهیمی چون توکل،‌ بصیرت، صلوه،‌ یقین و تقوا همنشین شده است. این مفاهیم دامنه معنایی صبر را شکل می‌دهند و در پیوند با همین مفاهیم، دو گانۀ صبر فعّال و صبر منفعل مصداق می‌یابد؛ چنان که پذیرش هر کدام از این دو سویه در تعریف از مفهوم صبر، در تولید گفتمان غالب در جامعه موثر می‌افتد؛ به این معنا که بر مبنای دو تعریف از صبر، یکی به معنای پایداری و استقامت و دیگری به معنای تحمل همۀ ناگواری‌ها و دست روی دست گذاشتن و تن زدن از اقدام می‌توان دو نوع جامعه انسانی و ایمانی تصوّر کرد و در این صورت طبعاً می‌توان دو نوع سرنوشت متفاوت برای آحاد آن جوامع تصویرکرد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A New Approach to the Quranic Concept of Patience: An Analysis of Ayatollah Khamenei's Interpretation

نویسنده English

Abdolhadi Faghhi zadeh
Professor, Department of Quran and Hadith Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده English

The concept of patience (ṣabr) represents one of the most frequently occurring and fundamental themes in the Quran. The theoretical understanding and definition of patience significantly influence its practical manifestations, particularly in social contexts. This study presents a novel examination of the Quranic concept of patience through the analytical lens of Ayatollah Khamenei's interpretative framework. Using a descriptive-analytical methodology, the research demonstrates that Ayatollah Khamenei identifies steadfastness and perseverance as the core elements of patience in its Quranic applications. Within this interpretative framework, patience intersects with other Quranic concepts, including tawakkul (trust in God), baṣīrah (insight), ṣalāt (prayer), yaqīn (certainty), and taqwā (God-consciousness). These interconnected concepts define the semantic field of patience and illuminate its dual manifestations: active and passive patience. The study argues that the adopted definition of patience—whether understood as steadfast perseverance or as passive endurance—significantly influences the dominant social discourse. Consequently, these contrasting interpretations shape distinct paradigms for faithbased societies and their members' trajectories. This research contributes to the broader scholarly discussion on Quranic hermeneutics and its societal implications.

کلیدواژه‌ها English

Quranic hermeneutics
conceptualization of patience (ṣabr)
active patience
passive patience
AyatollahKhamenei
1.       ابن‏ عاشور، محمد طاهر. (1420 ق). تفسیر التحریر و التنویر المعروف بتفسیر ابن عاشور، بیروت: مؤسسة التاریخ العربی‏.
2.       جوهری، اسماعیل بن حماد. (1410ق). الصحاح، تحقیق احمد عبد الغقور عطار، بیروت: دار العلم للملایین.
3.       جوادی آملی، عبدالله. (1388). تسنیم، قم: اسراء.
4.       خامنه‌ای، علی. (1393ق). گفتاری در باب صبر، تهران: مؤسسه خدمات فرهنگی 22 بهمن.
5.       قرضاوی، یوسف. (1378). سیمای صابران در قرآن، ترجمه و تحقیق محمد علی لسانی، فشارکی، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، چاپ دوم.
6.       قطب، سید (1425ق). فى ظلال القرآن‏، بیروت: دار الشروق‏، چاپ سی و پنجم.
7.       طباطبایى، محمد حسین. (1390ق). المیزان فی تفسیر القرآن، 20جلد، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات، چاپ دوم.
8.       طبرسى، فضل بن حسن‏. (1372). مجمع البیان للعلوم القرآن‏، مصحح فضل‏الله‏ یزدى طباطبایى و هاشم رسولى، تهران: ناصر خسرو، چاپ سوم.
9.       طوسی، محمد بن حسن. (1369). اوصاف الاشراف، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
10.   مغنیه، محمد جواد. (1424ق). التفسیر الکاشف، قم: دار الکتاب الإسلامی‏.
11.   مکارم شیرازى، ناصر و همکاران. (1371). تفسیر نمونه، 28جلد، تهران: دار الکتب الإسلامیة، چاپ دهم.
 12.  https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=1334

  • تاریخ دریافت 18 تیر 1403
  • تاریخ بازنگری 20 شهریور 1403
  • تاریخ پذیرش 28 شهریور 1403