مطالعات اجتماعی قرآن

مطالعات اجتماعی قرآن

تحلیل کنش‌های گفتاری در استنادات قرآنی منابع دوره صفویه (مطالعه موردی کتاب خلدبرین)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه تاریخ دانشگاه اراک
2 پژوهشگر پسا دکترای گروه تاریخ دانشگاه اراک
چکیده
هدف: این پژوهش در نظر دارد تا کنش‌های گفتاری استنادات قرآنی کتاب خلدبرین را بر اساس نظریه کنش گفتاری تحلیل کند و به این پرسش پاسخ دهد که بر مبنای این نظریه، استنادات قرآنی این منبع، چگونه و بسامد هر کنش گفتار به چه میزان بوده است؟

پیشینه پژوهش: هرچند کارهای ارزنده‌ای درباره تاریخ‌نگاری دوره صفویه صورت گرفته است؛ اما به نظر میرسد که به موضوع تحلیل کنش‌های گفتاری در استنادات قرآنی منابع دوره صفویه با تاکید بر کتاب خلدبرین اشاره نشده است.

روش پژوهش: این پژوهش بر اساس روش توصیفی ـ تحلیلی است و از داده‌های کمی و کیفی استفاده‌شده است.

یافته‌ها: بیشترین کنش گفتاری استنادات قرآنی کتاب خلد برین با تعداد 34 مورد از 41 مورد با 82.92 درصد، مربوط به کنش‌های اظهاری است. کنش‌های ترغیبی با 7 مورد به تعبیری با 17.07 درصد در مقام دوم از بیشترین استنادات قرار دارند و در نهایت هیچ موردی از کنشهای تعهدی، عاطفی و اعلامی دیده نشد.

نتایج: هنگامی‌که کنش‌های اظهاری بیشترین بسامد را در متن داشته باشند، نشانه آن است که نویسنده قصد دارد به‌صورت شفاف و مستقیم حقایق و اطلاعات را به خواننده منتقل کند و این نوع کنش گفتاری در متون تاریخی و خبری بسیار رایج است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Analysis of the Speech Acts in Qur’anic Citations in the Sources during the Safavid Period (A case study of the book "Khuld Barin")

نویسندگان English

abdollah motevali 1
reza mohammadi 2
1 Associate Professor of Arak University History Department
2 Postdoctoral Researcher of Arak University History Department
چکیده English

This research intends to analyze the speech acts of the Qur’anic citations of the book "Khuld Barin" based on the theory of speech act and in order to answer the question, "Based on this theory, how and to what extent the frequency of each speech act was in the Qur’anic quotations of this source?"
Although valuable works have been carried out on the historiography of the Safavid period, it seems that the topic of speech act analysis in the Qur'anic citations of the sources during the Safavid period has not been mentioned particularly in the book "Khuld Barin". This research is based on a descriptive-analytical method and quantitative and qualitative data were used. It is observed that most of the speech acts of Qur’anic citations in the book "Khuld Barin" with 34 out of 41 cases with 82.92% are related to declarative actions. Persuasive actions with 7 cases, in other words, with 17.07%, are in the second place among the most citations, and finally, no cases of commitment, emotional and
declaratory actions were seen. In a literary text like Khuld Barin, most of the speech acts are declarative and then persuasive, which can indicate the author's goal to convey information and explain the situation to the reader, as well as trying to influence and persuade the reader or audience to do something or change their attitude. This type of speech acts was observed in the book "Khuld Barin" and its Qur’anic references.

کلیدواژه‌ها English

Speech act theory, John Searle, Safavid period, the book "Khuld Barin", Qur&rsquo
anic citations
قرآن کریم، مترجم، ناشر.
1.       آرام، محمدباقر (1386). «اندیشه تاریخ‌نگاری عصر صفوی». تهران: نشر امیرکبیر.
2.       پاینده عظیمه و علی اکبر جعفری (1397). "اسکندربیک ترکمان و آیه­نگاری­اش در عالم­آرای عباسی"، پژوهشنامۀ تاریخ اسلام، سال هشتم تابستان 1397 شمارۀ 30.
3.       دانشنامۀ جهان اسلام. ذیل واژۀ خلدبرین: https://rch.ac.ir/article/Details/8711.
4.       دایرة­المعارف بزرگ اسلامی. ذیل واژۀ شیخ جنید: https://www.cgie.org.ir/fa/article/223469 .
5.       دست‌آموز، سعیده و محمدرضا محمدی (1395). "بررسی تأثیر کنش‌های گفتاری غیرمستقیم با ساختار پرسشی بر روند گفت‌وگو از منظر زبان روسی"، دو­ماهنامۀ جستارهای زبانی، دورۀ 7 شمارۀ 1 (پیاپی 29) فروردین و اردیبهشت.
6.       رازی، ابوالفتوح (بی­تا). «رَوضُ الجِنان و رَوحُ الجَنان فی تفسیر القرآن، تفسیری به زبان فارسی.»، بنیاد پژوهش­های اسلامی آستان قدس رضوی، مرکز تحقیقات رایانه­ای قائمیه اصفهان.
7.       سرل، جان آر (1387). «افعال گفتاری، جستاری در فلسفه زبان». تهران: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
8.       صفوی، کوروش (1387). «درآمدی بر معنی‌شناسی». تهران: سورۀ مهر.
9.       طبرسی، فضل ابن حسن (1360). «مجمع البیان فی تفسیر القرآن». تهران: نشر ناصر خسرو.
10.   طبری، محمد بن جریر (1378). «تاریخنامه طبری»، ترجمۀ محمد بن محمد بلعمی، تصحیح محمد روشن. تهران: سروش.
11.   عابدینی، جواد (1399). «سرل و علوم انسانی، تحلیل فلسفی واقعیت اجتماعی از دیدگاه جان سرل و پیامدهای ان برای علوم انسانی». قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
12.   عبداللهی، محمدعلی (1384). "نظریة افعال گفتاری"، پژوهش­های فلسفی­ـ کلامی،  شمارۀ 24، صفحۀ 91-119.
13.   عربخانی، رسول (1391). "گزارش‌های عثمان پاشا: روایتی ایدئولوژیک از کشمکش‌های صفویـ عثمانی"، فصلنامۀ تاریخ روابط خارجی، دورۀ 13، شمارۀ 52 و53، شمارۀ پیاپی 53، مهر.
14.   غفرانی، علی و رضا محمدی و آسیه حسینی (1402). "تحلیل کنش‌های گفتاری در استنادات قرآنی منابع دورۀ صفویه (مطالعۀ موردی تاریخ ایلچى نظام شاه)"، پژوهش­های نوین در گسترۀ تاریخ، فرهنگ و تمدن شیعه، بهار و تابستان، سال دوم، شمارۀ 2 (29) صفحه - از 109 تا 137 .
15.   قاسمی، علی و محمد بنشاخته (1400) "تأثیر عناصرکلامی در بینش و روشِ تاریخ‌نویسیِ دورة صفویه"، فصلنامۀ شیعه­شناسی، دورۀ 19، شمارۀ 74، صفحۀ 105-150.
16.   لاهیجى، على بن شمس‌الدین بن حاجى حسین (1352). «تاریخ خانى شامل حوادث چهل‌ساله گیلان»، تحقق و تصحیح منوچهر ستوده. تهران: نشر بنیاد فرهنگ ایران.
17.   متولی، عبدالله (1391). "بازتاب رویکردهای مذهبی در مراسلات عصر صفوی"، فصلنامۀ مطالعات تاریخ اسلام، سال چهارم، شمارۀ 12.
18.   مهمان نواز، محمود و علی اعتصامی (1399). "تحلیلی بر رویکرد مذهبی تاریخ‌نگاری صفوی از جنگ‌های شیوخ صفوی؛ روایتی مقدس از جنگ‌هایی مقدس"، فصلنامۀ مطالعات تاریخی جنگ، دورۀ 4، شمارۀ 3 ، پیاپی 13 ، صفحۀ 101-122.
19.   نورگوا، نینا (1394). «فرهنگ سبک‌شناسی»، برگردان: احمدرضایی جمکرانی و مسعود فرهمند­فر. تهران: انتشارات مروارید.
20.   واله اصفهانی، محمدیوسف (1372). «خلدبرین: ایران در روزگار صفویان». تهران: چاپ میرهاشم محدث.
21.    Austin, J.l. (1962) “How To Do Things With Words.”. The William James Lectures. delivered at Harvard University.  XFORD.AT THE CLARENDON PRESS.
22.    Kemmerling, Andreas. (2002) Speech Acts, Minds, and Social Reality: Discussions with John r. Searle. Expressing an Intentional State.” Studies in Linguistics and Philosophy, vol. 79,  pp. 83. Kluwer Academic Publishers.

  • تاریخ دریافت 22 دی 1402
  • تاریخ بازنگری 18 اسفند 1402
  • تاریخ پذیرش 27 فروردین 1403