مطالعات اجتماعی قرآن

مطالعات اجتماعی قرآن

تعامل مفسّران و مترجمان قرآن با آیات موهِم تبعیض و تفضیل جنسیت در مناسبات خانوادگی و اجتماعی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
الهه هادیان رسنانی
دانشیار دانشگاه قرآن و حدیث
10.22084/qss.2024.28924.1025
چکیده
قوّت تفاسیر و ترجمه‌های قرآن را باید در ترجمه آیات متشابه و نیز آیات مشکلِ قرآن جستجو کرد. ازجمله این آیات، آیات موهِم تبعیض و تفضیل مردان بر زنان است که مهم‌ترین آن‌ها ذیل آیات 34 سوره نساء (آیه قوّامیّت و تفضیل مردان و ضربِ زنان)، آیه 32 سوره نساء (آیه تمنّی)، آیه 228 سوره بقره (آیه درجه) و نیز آیه 36 سوره نساء (درباره ولادت حضرت مریم (س)) در تفاسیر و ترجمه‌ها مطرح شده است. نگاهی به تفاسیر و ترجمه‌های قرآن کریم ذیل این آیات نشان می‌دهد که مفسّران و مترجمان قرآن با چالش‌های فراوانی در تفسیر و ترجمه این آیات مواجه شده‌اند. در این مقاله تلاش شده است به روش تحلیلی – توصیفی و نوآورانه، با مراجعه به ریشه واژگان و مسائل دقیق نحوی اعرابی و نیز با توجه به فضای سیاق و با نگاهی فراجنسیتی به این دست آیات، ضمن نقد چالش‌های تفاسیر و ترجمه‌های قرآن، ترجمه‌ای دقیق از این آیات ارائه گردد.
کلیدواژه‌ها
آیات موهِم تبعیض جنسیت
زن در قرآن
تفاسیر
ترجمه‌های قرآن

عنوان مقاله English

The Interaction of the Qur’anic Exegetes and Translators with the Verses Portraying Gender Discrimination andSuperiority in Family and Social Relationships

نویسنده English

elahe hadian rasanani
QURANIC SCIENCES DEPARTMENT, UNIVERSITY OF QURAN AND HADITH
چکیده English

The strength of the Qur’anic exegeses and translations should be sought in the translation of the metaphorical and likewise, the ambiguous verses of the Qur'an. Among these are the verses that portray discrimination and superiority of men over women, the most significant of which are, verse 34 of Qur’an 4 [i.e., the verse of maintenance, the superiority of men and beating of women]; verse 32 of Qur’an 4 [i.e., the verse of craving], verse 228 of Qur’an 2 [the verse of rank] and the verse 36 of Qur’an 4 [which is about the birth of Hazrat Maryam (PBUH)] have been mentioned in the Qur’anic exegeses and the translations. A survey of the Qur’anic exegeses and translations, under these verses, shows that the Qur’anic exegetes and the translators of the Qur’an have faced many challenges in the interpretation and translation of these verses. In this article, an attempt has been made to provide an accurate translation of these verses, using an analytical-descriptive and innovative way, by referring to the root of the terms and exact syntactical and Arabic issues and considering the context and with a trans-gender view of such verses, while criticizing the challenges of the Qur’anic exegeses and the translations.

کلیدواژه‌ها English

Discriminating verses, translations of the Qur&‌rsquo
an, Qur&‌rsquo
anic exegeses, women in the Qur&‌rsquo
an
1.       قرآن­کریم، ترجمۀ آدینه­وند، آیتی، الهی قمشه‌ای، انصاریان، پاینده، صادقی تهرانی، صفوی، فولادوند، کاویانپور، گرمارودی، مشکینی، معزی، مکارم و دیگران.
2.       آلوسى، محمود بن عبدالله‏ (1415). «روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی»‏. به گردآوری سناء بزیع شمس‏الدین ‏ و ابراهیم شمس‏الدین ، تحقیق على عبدالبارى عطیه. بیروت: دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون‏.
3.       ابن‏ابى‏حاتم، عبدالرحمن بن محمد (1419). «تفسیر القرآن العظیم (ابن ابى حاتم)». تحقیق اسعد محمد طیب . ریاض: کتبة نزار مصطفى الباز، چ سوم.
4.       ابن‏جوزى، عبدالرحمن بن على‏ (1422). «زاد المسیر فى علم التفسیر». تحقیق عبد الرزاق مهدى. بیروت: دارالکتاب العربی.
5.       ابن‏عاشور، محمدطاه (1420). «تفسیر التحریر و التنویر المعروف بتفسیر ابن عاشور». بیروت: مؤسسة التاریخ العربی.
6.       ابن فارس، احمدبن فارس (1404).‏ «معجم مقاییس اللغة». تصحیح و تحقیق عبدالسلام محمد هارون. قم: مکتب الاعلام الاسلامی.
7.       امین، نصرت‏بیگم (بی­تا). «تفسیر مخزن العرفان در علوم قرآن»‏. [بى نا]: [بى جا].
8.       بحرانى، هاشم بن سلیمان (1415). «البرهان فی تفسیر القرآن»‏. قم: موسسة البعثة، قسم الدراسات الإسلامیة‏.
9.       بغوى، حسین بن مسعود (1420). «تفسیر البغوى المسمى معالم التنزیل»‏. تحقیق عبد الرزاق مهدى. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
10.    بیضاوى، عبدالله بن عمر (1418). «أنوار التنزیل و أسرار التأویل( تفسیر البیضاوى)». به کوشش محمد عبدالرحمن مرعشلى. بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏.
11.    جرجانى، ابوالفتح بن مخدوم‏ (1362). «تفسیر شاهى او آیات الأحکام». مقدمۀ ولى الله اشراقى. تهران: نوید.
12.    جصاص، احمد بن على (1405). «احکام القرآن». تحقیق محمد صادق قمحاوى. بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏.
13.    جوادی آملی، عبدالله (1393). «تفسیر تسنیم»، جلد 18. قم: اسراء.
14.    خازن، على بن محمد (1415). «تفسیر الخازن المسمى لباب التأویل فی معانی التنزیل»‏. تصحیح عبدالسلام محمد على شاهین. بیروت: دار الکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون.
15.    زحیلى، وهبه (1411).‏ «التفسیر المنیر فی العقیدة و الشریعة و المنهج»‏. دمشق: دار الفکر، چ دوم.
16.    زمخشرى، محمود بن عمر (1407). «الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فى وجوه التأویل»‏. تصحیح مصطفى حسین احمد.بیروت: دار الکتاب العربی، چ سوم.
17.    سبزوارى، محمد (1419). «ارشاد الاذهان الى تفسیر القرآن»‏. بیروت: دار التعارف للمطبوعات‏‏.
18.    سبزوارى، محمد (1406). «الجدید فى تفسیر القرآن المجید». بیروت: دار التعارف للمطبوعات.
19.    صادقى تهرانى، محمد (1419). «البلاغ فى تفسیر القرآن بالقرآن»‏. قم: مکتبة محمد الصادقی الطهرانی‏.
20.    صادقى تهرانى، محمد (1388). «ترجمان فرقان: تفسیر مختصر قرآن کریم»‏. قم: شکرانه.
21.    صادقى تهرانى، محمد (1406). «الفرقان فى تفسیر القرآن بالقرآن و السنة‏». قم: فرهنگ اسلامى‏، چ دوم.
22.    صنعانى، عبدالرزاق بن همام‏ (1411). «تفسیر القرآن العزیز المسمّى تفسیر عبدالرزاق»‏. بیروت: دار المعرفة.
23.    طباطبایى، محمدحسین (1390).‏ «المیزان فی تفسیر القرآن»‏. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات‏، چ دوم.
24.    طبرانى، سلیمان بن احمد (2008). «التفسیر الکبیر: تفسیر القرآن العظیم( الطبرانى)». اربد (اردن): دار الکتاب الثقافی.
25.    طبرسى، فضل بن حسن (1412).‏ «تفسیر جوامع الجامع‏». تصحیح ابوالقاسم گرجى. قم: حوزۀ علمیۀ قم، مرکز مدیریت.
26.    طبرسى، فضل بن حسن (1372).‏ «مجمع البیان فی تفسیر القرآن»‏. تصحیح فضل‏الله یزدى طباطبایى ‏و هاشم رسولى. تهران: ناصر خسرو، چ سوم.
27.    طبرى، محمدبن جریر (1412). «جامع البیان فى تفسیر القرآن». بیروت: دار المعرفة.
28.    طوسى، محمدبن حسن (بی­تا). «التبیان فی تفسیر القرآن»‏. تصحیح احمد حبیب عاملى. بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏.
29.    عروسى حویزى عبد على بن جمعه (1415). «تفسیر نور الثقلین»‏. تحقیق: سید هاشم رسولى محلاتى‏. قم: انتشارات اسماعیلیان‏، چ چهارم‏.
30.    فاضل جواد، جوادبن سعید (1365). «مسالک الأفهام إلى آیات الأحکام‏». تصحیح محمدتقى کشفى و محمد باقر شریف‏زاده. تهران: مرتضوى‏، چ دوم.
31.    فخر رازى، محمدبن عمر (1420). «التفسیر الکبیر( مفاتیح الغیب)». بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏، چ سوم.
32.    فضل الله، محمدحسین (1419).‏ «من وحى القرآن‏». بیروت: دار الملاک.
33.    فیومى، احمدبن محمد (1414). «المصباح المنیر فى غریب الشرح الکبیر للرافعى‏». قم: موسسۀ دار الهجرة، چ دوم.
34.    قرطبى، محمدبن احمد (1364). «الجامع لأحکام القرآن»‏. تهران: ناصر خسرو.
35.    قمى، على بن ابراهیم‏ (1363). «تفسیر القمی»‏. تحقیق طیب موسوى جزایرى. قم: دار الکتاب، چ سوم.
36.    کاشانى، فتح‏الله بن شکرالله‏ (بی­تا). «منهج الصادقین فی إلزام المخالفین»‏. تهران: کتابفروشى اسلامیه‏.
37.    مصطفوى، حسن (1368).‏ «التحقیق فی کلمات القرآن الکریم‏». تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی‏‏.
38.    مغنیه، محمدجواد (1424). «التفسیر الکاشف»‏. قم: دار الکتاب الإسلامی.
39.    مطهری، مرتضی (1391). «حقوق زن و مرد از دیدگاه اسلام». تهران: دبیرخانه بینش مطهر.
40.    مطهرى، مرتضى‏ (1372). «مجموعه آثار استاد شهید مطهرى». قم: صدرا، چ هشتم.
41.    مقاتل بن سلیمان (1423). «تفسیر مقاتل بن سلیمان»‏. تحقیق عبدالله محمود شحاته. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
42.    مکارم شیرازى، ناصر (جمعى از نویسندگان) (1371).‏ «تفسیر نمونه‏». تهران: دار الکتب الإسلامیة، چ دهم.‏
43.    میبدى، احمدبن محمد (بی­تا). «کشف الاسرار و عدة الابرار (معروف به تفسیر خواجه عبدالله انصارى)»، به کوشش على اصغر حکمت، ، برگرفته از تفسیر عبد الله بن محمد انصارى. تهران: امیر کبیر، چ پنجم.
44.    نجفى، صاحب الجواهر، محمد حسن‌ (1404ق). «جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام‌». تصحیح و تحقیق عباس قوچانى و على آخوندى. ‌بیروت: دار إحیاء التراث العربی، چ هفتم.

  • تاریخ دریافت 15 بهمن 1402
  • تاریخ بازنگری 27 فروردین 1403
  • تاریخ پذیرش 27 فروردین 1403