مطالعات اجتماعی قرآن

مطالعات اجتماعی قرآن

مناصب سیاسی - اجتماعی زنان از منظر مفسران معاصر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
فرشته ساسانی 1
محمدحسین توانایی سره دینی 2
1 دانش پژوه سطح چهار، حوزه علمیه رفیعة المصطفی، تهران، ایران
2 استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران
10.22084/qss.2024.28631.1009
چکیده
مناصب سیاسی-اجتماعی زنان از مسائل پرچالشی است که از دیرباز محل مناقشه اندیشمندان بوده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی آراء مفسران معاصر با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی سعی در واکاوی این موضوع دارد. از مجموعه دلایلی که برای اثبات یا نفی حق مشارکت سیاسی زن قابل ارائه است می توان نتیجه گرفت که از منظر قرآن زن می‌تواند در تصدی مناصب حاکمیتی (غیر از ولایت عامه و قضاوت که شأن ولایی دارد) سهیم باشد و دلیل قاطع و خدشه‌ناپذیری بر عدم مشروعیت تصدی این مناصب از جانب زن در دسترس نیست و لازم است با عنایت به تأثیر شرایط زمان و مکان در استنباط، گسترش مطالبات اجتماعی از سوی زنان و فرمایشات مقام معظم رهبری در مدیریت اجتماعی کشور تدقیق بیشتری در این زمینه انجام گیرد. اما نکته‌ مهمی که می‌تواند نتیجه یاد شده را اندکی متعادل یا حتی متحول سازد آن است که اندیشه توحیدی در ساختار جامعه و در رابطه زن و مرد برای خانواده نقش ویژه‌ای قائل است. در حقیقت بسیاری از تشریعات مربوط به حقوق زن و مرد با توجه به قداست و حرمت نهاد خانواده و پاس داشت کیان آن صورت گرفته است. بر این اساس حضور زن در عرصه قدرت و حاکمیت و حق مشارکت سیاسی در سطوح مختلف آن تا آن جا مشروعیت و مطلوبیت قرآنی دارد که با شئون خانواده یا موقعیت زن در خانواده سازگار باشد. به تعبیر دیگر شاید بتوان گفت که حفظ و حراست از کانون خانواده حد و مرز حقوق سیاسی و اجتماعی زن محسوب می‌شود.
کلیدواژه‌ها
زنان
مناصب سیاسی- اجتماعی
مفسران معاصر

عنوان مقاله English

Socio-political positions of women from the point of view of contemporary commentators

نویسندگان English

fereshteh sasani 1
Mohammadhosain Tavanaei 2
1 Ph.D. student, Rfiat- al Mustafa, Tehran Branch
2 Assistant Professor, Islamic Azad University, Karaj Branch
چکیده English

Women's socio-political positions are one of the most challenging issues. The current research aims to investigate the opinions of contemporary commentators in this topic by using the descriptive-analytical method. From the various reasons to prove or deny the right of women's political participation, it can be concluded from the Quran that women can participate in the governmental positions. So, regarding to the influence of time and place conditions, the expansion of women's social demands and the orders of the supreme leader in the social management of the country, more accuracy of opinion should be done in this field. Regarding to the fact that monotheistic thought assigns a special role to the family in the society and in the relationship between men and women, it can slightly balance the mentioned result. In fact, many religious rules related to women's and men's rights have been made with regard to the sanctity of the family institution. So, the presence of women in the field of sovereignty and political participation is legitimate to the extent that it is compatible with the affairs of the family or the position of the woman in the family. In other words, preserving the family is the limit of women's political and social rights.

کلیدواژه‌ها English

Women
Political-Social Positions
Contemporary Commentators
قرآن کریم.
1. آصفی، محمدمهدی، (1384ش). زن و ولایت سیاسی و قضایی. مجله فقه اهل بیت. ش 42، 47-100.
2. آلوسی، محمود (1415ق). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی. ج12. بیروت: داراحیاء التراث العربی.
3. ابن کثیر، اسماعیل بن عمر (1419ق). تفسیر القرآن العظیم. ج‌ 3. بیروت: دارالکتب العلمیه.
4. ابن عاشور، محمد طاهر (1420ق). التحریر و التنویر، ج 4. بیروت: موسسه التاریخ العربی.
5. ابن منظور، محمد بن مکرم (1414ق). لسان العرب. ج 12. بیروت: دار صار.
6. ابوفارس، محمد عبدالقادر (1999م). حقوق المراه المدنیه والسیاسیه فی الاسلام، الاردن: دارالفرقان.
7. احمد بن فارس، ابوالحسین (1404ق). معجم مقاییس اللغه. ج1. قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
8. ارسطا، محمد جواد (1387). زن و مشارکت سیاسی، فصلنامه علوم سیاسی، 1. تهران.
9. جوادی آملی، عبدالله (1388ش). زن در آیینه جلال و جمال. قم: اسراء.
10. حر عاملی، محمد بن حسن (1414ق). وسائل الشیعه. قم: آل البیت.
11. حسینی طهرانی، محمدحسین (1387ش). رساله بدیعه. قم: نشر علامه طباطبایی.
12. خویی، ابوالقاسم (1411ق). الاجتهاد والتقلید فی التنقیح فی شرح‌العروه الوثقی. ج1. قم: موسسه الخوئی الاسلامیه.
13. راغب اصفهانی، ابوالقاسم (1416ق). مفردات الفاظ القران. بیروت: الدار الشامیه.
14. رازی، ابوالفتوح (1408ق). روح الجنان فی تفسیر القرآن. مشهد: بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی.
15. زبیدی، سید محمد مرتضی (1410ق). تاج العروس، ج 17. بیروت: دارالفکر.
16. شاذلی قطب، سید ابراهیم حسین (1412ق). فی ظلال القرآن. ج5. بیروت: دارالشروق.
17. شبر، عبدالله (1379ش). تفسیر القرآن الحکیم. تهران: اسوه.
18. شمس الدین، محمدمهدی (1388). اهلیه المراه لتصدی السلطه، ترجمه محسن عابدی، تهران: بعثت
19. صادقی تهرانی، محمد (1390ش). الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و السنه، ج7. تهران: فرهنگ اسلامی.
20. طباطبایی، محمد حسین (1374ش). المیزان. ج4. ترجمه محمد باقر موسوی همدانی، قم: انتشارات جامعه مدرسین.
21. ‏طبرسى، فضل بن حسن (1382ش). مجمع البیان فی تفسیرالقرآن. ج3. تهران: طبع و نشر.
22. طریحی، فخرالدین (1375ش). مجمع البحرین و مطلع النیرین. ج 3. تهران: مرتضوی.
23. طنطاوی، محمد (1418ق). التفسیر الوسیط للقرآن الکریم. ج 13. قاهره: دار نهضة مصر للطباعة و النشر والتوزیع.
24. طوسی، محمدبن حسن (1365ش). ‏تهذیب الاحکام. ج3. تهران: انتشارات دارالکتب الاسلامیه.
25. طیب، عبدالحسین (1378ش). اطیب البیان فی تفسیر القرآن. ج12. تهران: کتابفروشی اسلامی.
26. عترت دوست، محمد (1393). بررسی فقهی ولایت سیاسی زنان. رساله دکتری، قم: دانشکده الهیات و معارف اسلامی.
27. فخر رازی، محمد بن عمر (1377ق). تفسیرالکبیر. ج 27. بیروت: دارالسلام.
28. فضل الله، محمدحسین (1419ق). تفسیر من وحی القرآن. ج7. بیروت: دارالملاک للطباعه و النشر.
29. قرشی، علی اکبر (1370ش). تفسیر احسن الحدیث. ج 10. تهران: بنیاد بعثت.
30. قرطبی، محمد بن احمد (1368ش). الجامع لاحکام القرآن. ج 5. تهران: ناصرخسرو.
31. کاشانی، فتح الله (1344ش). ‏ منهج الصادقین فی الزام المخالفین. ج 10. تهران: اسلامیه.
32. کحاله، عمر رضا (1432ق). اعلام النساء. ج۵. بیروت: موسسه الرساله.
33. کیانی، سمیرا (1395). ولایت سیاسی زن از منظر فقه امامیه. پایان نامه کارشناسی ارشد، شهرکرد: دانشکده ادبیات و علوم انسانی.
34. مرتضوی،  سید ضیاء (1375). محقق اردبیلی و قضاوت زن، مقالات کنگره محقق اردبیلی، قم.
35. مطهری، مرتضی (1380ش). نکته ها و یادداشت هایی درباره زن در قرآن، مجله پژوهش های قرآنی، 27 و 28.
36.  مطهری، مرتضی (1368ش). مسأله حجاب. تهران: صدرا.
37. مطهری، مرتضی (1371). زن و سیاست، مجله پیام زن، شماره 2، قم.
38. معرفت، محمدهادی (1380ش). شبهات و ردود حول القرآن الکریم. تهران: مؤسسة التمهید.
39. مکارم شیرازی، ناصر (1353ش). تفسیر نمونه. ج3. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
40. منتظری، حسینعلی (1415ق). دراسات فی ولایه الفقیه و فقه الدوله الاسلامیه. قم: تفکر.
41. منتظری، حسینعلی (1409ق). مبانی فقهی حکومت اسلامی. ج 2. تهران.
42. موسوی، سید ابوالحسن (1390). زن و مناصب حکومتی از منظر فقه امامیه. پایان نامه کارشناسی ارشد، مشهد: دانشکده الهیات و معارف اسلامی.

  • تاریخ دریافت 13 آذر 1402
  • تاریخ بازنگری 12 بهمن 1402
  • تاریخ پذیرش 25 دی 1402