مطالعات اجتماعی قرآن

مطالعات اجتماعی قرآن

عدالت محوری در حقوق زن و مرد از منظر قرآن و کارکرد آن بر نهاد خانواده

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علامه طباطبایی،
2 دانشجوی دکتری علوم قران و حدیث، دانشکده ادبیات، کاشان مدرس جامعه المصطفی العالمیه، بنت الهدی
3 دانشجوی دکترا علوم قرآن و حدیث دانشگاه الزهرا
چکیده
قرآن کریم از آغاز، احیا‌گر حقوق زن و مرد در ساحت های گوناگون انسانی بوده است. برمبنای اصل عدالت قرآن کریم حقوق یکسانی با نگرش به ساختار فیزیکی زن و مرد بنیان نهاده است. از این روی از نگاه گوهری انسانی، تفاوتی میان زن و مرد نیست و آنچه مایه برتری مرد در پاره‌ای از زمینه‌ها، دیده می‌شود، تنها مربوط به پیوندهای حقوقی است که زمینه‌ها و ظرفیت‌های فرهنگی، اجتماعی و تاریخی، در آن تاثیر دارد. قرآن کریم، هدف از خلقت انسان در قالب دو جنس مذکر و مونث را آرامش دانسته و بر تشکیل خانواده و ازدواج تأکید می‌ورزد. خانواده را پناهگاه امن افراد و محل شکوفایی استعدادهای اعضای آن معرفی می‌کند. این پژوهش به روش توصیفی ـ تحلیلی برآن است تا عدالت محوری را به مثابه زیر ساخت بنیادین در نسبت با حقوق زن ومرد وتاثیر وکارکردآن را در نظام خانواده بررسی نماید . براساس یافته های این پژوهش در چشم‌انداز بینش اسلامی، حقوق زنان و مردان در نظام خانواده در قلمرو مقولاتی نظیر کرامت، آزادی( با تاکید بر مفهوم قرآنی آن )، برخورداری از آموزش و در حوزه مسائل سیاسی واجتماعی به فراخور نقش وکار ویژه زن ومرد، از اصل عدالت محوری تبعیت کرده به گونه ای که این موارد آثار سازنده خود را در جهت استواری و انتظام نهاد خانواده به همراه داشته و کارآمدی آن را مضاعف می سازد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Keeping Justice in the rights of men and women from the perspective of the Quran and its function on the institution of the family

نویسندگان English

Mohsen qasempour 1
Kawthar yousefi najaf abadi 2
zahra moola ghalghahi 3
1 Professor of the Department of Quranic and Hadith Sciences, Allameh Tabatabai University
2 Doctoral student of Qur'anic and Hadith Sciences, Faculty of Literature, Kashan, Lecturer of Al-Mustafa Al-Alamiya Community, Bint Al-Hadi
3 Doctoral student of Qur'anic and Hadith sciences at Al-Zahra University
چکیده English

From the beginning, the Holy Quran has been a revival of the rights of men and women in various human fields. The Holy Qur'an, based on the principle of justice, has established equal rights with regard to the physical structure of men and women; Therefore, from the point of view of human essence, there is no difference between men and women, and in some fields, what has become the reason for male superiority is only related to legal ties, which cultural fields and capacities, It has social and historical influence. The Holy Qur'an considers the purpose of human creation in the form of male and female to be peace and emphasizes on forming a family and marriage. It introduces the family as a safe haven for people and a place where the talents of its members flourish. This research, using a descriptive-analytical method, aims to investigate justice-oriented as a fundamental infrastructure in the rights of men and women and its effect and function in the family system. Based on the findings of this research, in the perspective of Islamic vision, the rights of women and men in the family system in the realm of categories such as dignity, freedom (with an emphasis on its Quranic meaning), the enjoyment of education and in the field of political and social issues according to the role and the special work of men and women has followed the principle of justice-oriented; In such a way that the mentioned cases have their constructive effects in the direction of stability and regularity of the family institution and doubles its efficiency.

کلیدواژه‌ها English

Quran
central justice
the rights of men and women
family system
1.       قرآن مجید (ترجمه سید محمدحسین طباطبایی).
2.       نهج‌البلاغه، (ترجمه محمد دشتی).
3.       ابن هشام. (1355ق). السیرة النبویة. محقق: مصطفی السقا و ....،  مصر: مطبعة مصطفی البابی و الحلبی و اولاده.
4.       ابوحیان، محمد بن یوسف. (1420هـ ق). البحر المحیط فی التفسیر. بیروت: دار الفکر، چاپ اول.
5.       ابی داوود، سلیمان بن اشعث السجستانی. (1421ق) سنن ابی داوود، بیروت، دار الفکر.
6.       احمد بن فارس، ابن زکریاء. (، (1404ق). معجم المقاییس اللغه. قم: مکتب الاعلام الاسلامی، چاپ اول.
7.       انصاری، محمدعلی. (1392). سرنوشت زن در عصر جاهلی. مشهد: انتشارات بیان هدایت نور، چاپ سوم.
8.       انصاری، مرتضی. (1411هـ ق). مکاسب. قم: دار الذخایر، بی­چا.   
9.       انوری، حسن، اخیانی، جمیله، (1381). فرهنگ بزرگ سخن، تهران، سخن، اول.
10.   آلوسی، شهاب الدین. (1415ق). روح المعانی فی التفسیر القرآن و السبع المثانی. بیروت: دارالکتب العلمیة، چاپ اول.
11.   بخاری، محمدبن اسماعیل، (1401):  صحیح البخاری، بیروت دار احیاء التراث العربی.
12.   بنی هاشمی خمینی، سیّد محمد حسن، (1385). توضیح المسایل مراجع، قم: جامعه مدرّسین حوزه علمیه قم، چاپ سیزدهم
13.   ترابی نژاد، کبری،(1400). تبین رابطه سطح سواد والدین با خلاقیت و عزت نفس دانش آموزان دختر پایه ششم ابتدایی شهر خرم آباد، راهنما: غفاری نیا، رضا ،مشا.ر: صدر، آمنه، موسسه آموزش عالی باختر ایلام، دانشکده علوم انسانی.
14.   تمیمی آمدی،عبد الواحد بن محمد،(1410). غرر الحکم و درر الکلم‏، محقق: رجائى، سید مهدى‏، قم، دار الکتاب الإسلامی‏، دوم.
15.   الجزیری، عبدالرحمان. (1406هـ ق). فقه علی المذاهب الاربعة. بیروت: دار الاحیاء التراث العربی، چاپ هفتم.
16.   جعفری لنگرودی، محمد جعفر،(1393). مبسوط در مینولوژی حقوق، تهران، گنج دانش، ششم.
17.   جوادی آملی عبدالله، (1371). تسنیم، قم: اسراء.
18.   جوادی آملی، عبدالله. (1383). .زن در آینه­ی جلال و جمال. قم: مرکز نشر اسراء، چاپ نوزدهم.
19.   چراغی کوتیان، اسماعیل. (1388).  خانواده، اسلام. فمنیسم، قم: انتشارات مؤسسه آموزشی امام خمینی (ره).
20.   حرعاملی، محمد بن حسن. (1374). وسائل الشیعه. تهران: مکتبة الاسلامیّة.
21.   خامنه­ای، سیدمحمد. (1375). فلسفه­ی زن بودن (مقدمه­ای بر حقوق زن). تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول.
22.   خمینی، روح الله، (1385). صحیفه امام، (دوره 22 جلدی)، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چهارم.
23.   راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1428ق). مفردات الفاظ القرآن. بیروت: دار المعرفه، چاپ پنجم.
24.   رضایی زاده، مریم، (1400). بررسی سلامت روان مادر در تربیت فرزند، راهنما:ریحانی، داود، مشاور: خسروپور، فرشید، موسسه آموزش عالی کرمان، گروه روان‌شناسی.
25.   زروانی، مجتبی، زروانی(1393) خانواده، دانشنامه جهان اسلام.
26.   زیبایی­نژاد، محمدرضا. (1384). در آمدی بر نظام شخصیت زن در اسلام. قم: هاجر، چاپ اول.
27.   سالاری فر، محمد رضا، شجاعی، محمد صادق، موسوی اصل، سید مهدی، دولتخواه، محمد،،(1390). بهداشت روانی با نگرش به منابع اسلامی، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، دوم.
28.   سروش والا، آذین، (1398)، پیش بینی عزت نفس فرزندان براساس رضایت زناشویی و صفات شخصیت والدین، راهنما: تقی لو، صادق، مشاور: جدیدی، محسن، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر قدس، دانشکده علوم انسانی.
29.   سید باقری، سید باقر، (1397). حق آزادی بیان از منظر قرآن کریم، علوم سیاسی، بهار، شماره 81.
30.   شیخی، محمدتقی.(1370). جامعه شناسی زنان و خانواده، تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ اوّل.
31.   صدر، سیدحسین. (1355).حقوق زن در اسلام و اروپا. تهران: سازمان انتشلرات جاویدان، چاپ اول.
32.   صرامی، سیف­الله. (1385). حق و حکم و تکلیف. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ، چاپ اول.
33.   طباطبایی، محمدحسین. (1417). المیزان فی تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه، چاپ پنجم.
34.   طریحی، فخرالدین. (1413ق). مجمع البحرین. تهران: کتابفروشی مرتضوی، چاپ سوم.
35.   علوى حسینى موسوى، محمد کریم. (1396). کشف الحقایق عن نکت الآیات و الدقائق، حاج عبدالمجید  صادق نوبرى، تهران، چاپ سوم.
36.   عمید، حسن. (1362). فرهنگ عمید. تهران: امیر کبیر، چاپ اول.
37.   قرشی، سیدعلی­اکبر. (1370). قاموس القرآن. تهران: دارالکتب الاسلامیه، چاپ دوازدهم.
38.   قرطبی، محمد بن احمد. (1364). الجامع لأحکام القرآن. تهران: ناصر خسرو، چاپ اول.
39.   قطب، سید. (1425).تفسیر فی ظلال القرآن. بیروت: دار الشروق.
40.   کاتوزیان، ناصر. ( 1377).کلیات حقوق (نظریه عمومی). تهران: دادگستری، بی­چا.
41.   کاظم­زاده، علی. (1386) تفاوت حقوقی زن و مرد در نظام حقوقی ایران. تهران: میزان، چاپ دوم.
42.   کربلایی، فیروزه، (1378). بررسی تاثیر اشتغال مادران بر عزت نفس کودکان 9 تا 11 سال، راهنما: سیف، سوسن، دانشگاه الزهرا (س)، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی.
43.   کرمی، محمدمهدی. (1380). مبانی فقهی اقتصاد اسلامی. قم: پزوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ اول.
44.   کلینی، محمد بن یعقوب‏،(1407).  الکافی‏، محقق: غفارى، على اکبر، آخوندى، محمد، تهران‏: دار الکتب الإسلامیة، چهارم.
45.   کمالی، سیدعلی. (1371). قرآن و مقام زن. تهران: انتشارات اسوه، چاپ دوم.
46.   کی­نیا، مهدی. 1388. مبانی جرم شناسی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران، چاپ پنجم.
47.   مجلسی، محمدباقر. (1404). بحار الانوار الجامعه لدرر الاخبار الائمة الاطهار. بیروت: دار الاحیاء التراث العربی، چاپ دوم.
48.   محمد اصل، سیده زینب، (1401). بررسی تاثیر سطح سواد والدین، بر یادگیری و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان مدارس ابتدایی(مطالعه موردی؛مدارس ابتدایی حاشیه شهرستان آبادان)، راهنما: مومنی، غلام رضا، موسسه آموزش عالی مهر اروند، گروه مدیریت آموزشی.
49.   مصباح یزدی، محمد تقی. 1377.  اخلاق در قرآن، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی. چاپ اول.
50.   مصطفوی(خمینی)، فریده و فاطمه جعفری ورامینی(1382). زن از منظر اسلام، قم: مؤسسه بوستان کتاب قم.
51.   مصطفوی، حسن. (1430ق). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، بیروت: دار الکتب العلمیه، چاپ سوم.
52.   مطهرّی، مرتضی (1368). مسأله حجاب، تهران:انتشارات صدرا، چاپ پنجم.
53.   مطهرّی، مرتضی (1369).  نظام حقوق زن در اسلام. تهران: انتشارات صدرا، چاپ چهاردهم.
54.   مطهرّی، مرتضی (1388). مجموعه آثار، تهران: انتشارات صدرا.
55.   مطهرّی، مرتضی (1391). زن و مسایل قضایی و سیاسی. قم: انتشارات صدرا، چاپ اوّل.
56.   معرفت، محمدهادی. (1367). ولایت فقیه، قم: انتشارات اسلامی، چاپ دوم.
57.   مکارم شیرازی، ناصر ،(1371). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب اسلامی، چاپ اول.
58.   مکارم شیرازی، ناصر. (1376). اخلاق در قرآن. قم: انتشارات علی بن ابی طالب، چاپ چهارم.
59.   منصور نژاد، محمد. (1381). مسأله زن، اسلام و فمینیسم در دفاع از حقوق زن، تهران: برگ زیتون.
60.   مهرپور، حسین. (1395) حقوق زن. چاپ پنجم، تهران: انتشارات اطلاعات
61.   مهریزی، مهدی. (1382). زن و فرهنگ دینی. تهران: هستی نما، چاپ اول.
62.   مهریزی، مهدی، (1393). قرآن و مساله زن . بی جا: نشر علم، چاپ اول.
63.   میرخلیلی، سید احمد، محمدی، عبد القادر،(1396). مبانی نظری حق آزادی زنان از دیدگاه امام خمینی، پژوهش نامه متین، پاییز، شماره 76.

  • تاریخ دریافت 11 آذر 1402
  • تاریخ بازنگری 25 دی 1402
  • تاریخ پذیرش 25 دی 1402