دانشگاه بوعلی سینا مطالعات اجتماعی قرآن 3041-8941 4 2 2026 01 21 The Course of the Views of of Shia jurists and commentators of Wife Beating in Time of Disobeying: A Case Study of Verse 34 of al- Nisa جریان‌شناسی آراء فقها و مفسران شیعه در خصوص ضرب زوجه در مقام نشوز: مطالعه موردی آیه 34 سوره نساء 6 31 6319 10.22084/qss.2025.30661.1110 FA باقر صفاری دانشجوی دکتری تخصصی فقه و مبانی حقوق اسلامی، گروه الهیات، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران سید محمد هاشم پورمولا دانشیار بخش فقه و حقوق اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی ،دانشگاه شیراز، شیراز، ایران محمد مهدی آجیلیان مافوق استادیار بخش علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی ، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران Journal Article 2025 03 09 Wife beating has been presented in verse 34 of Surah Al- Nisā 'of the Quran. Jurists and Commentators historically presented Comments of wife beating that has been questioned especially in the contemporary period. In this study, the authors aim to present these Comments while answering the following questions: What changes have occurred in comments? And what conditions and factors in the historical periods of jurisprudence and interpretation have influenced these changes? Using analytical, descriptive and comparative methods in this research and the study and comparison of comments and then the analysis of the conditions and factors affecting them indicate that Comments of wife beating have been changhed by three movments and influenced throughout history by conditions such as Jurisprudential and interpretive methods, Kind of look at the woman, historical events of jurisprudence and interpretation periods, Islamic revolution and the feminist struggle With the addition restrictions they have undergone changes and also new Comments and virtual meanings of of wife beating have emerged in recent periods. ضرب زوجه ناشزه در آیه 34 سوره نساء مطرح شده است. فقها و مفسران در طول تاریخ با استناد به این آیه نظراتی درباره ضرب زوجه ارائه کرده‌اند که این نظرات خصوصاً در دوره معاصر مورد شبهه و سؤال قرار گرفته‌اند. در این پژوهش نگارندگان درصدد هستند تا ضمن ارائه این نظرات به این سوالات پاسخ دهند که نظرات چه تغییری یافته‌اند؟ و چه شرایط و عواملی در دوره‌های تاریخی فقه و تفسیر بر این تغییرات اثر داشته‌اند؟ استفاده از روش تحلیلی، توصیفی و مقایسه‌ای در این پژوهش و مطالعه و مقایسه نظرات و سپس تحلیل شرایط و عوامل مؤثر بر آن‌ها حاکی از آن است که نظرات ضرب، در طول تاریخ در سه جریان تغییر یافته‌اند و تحت تأثیر شرایطی مثل؛ روش‌های فقهی و تفسیری، نوع نگاه به زن، حوادث تاریخی دوره‌های فقه و تفسیر، انقلاب اسلامی و جنبش فمینیسم با افزوده شدن قیود دچار تغییرات شده‌اند و نیز در دوره‌های اخیر نظرات و معانی مجازی جدیدی از ضرب پدید آمده است.

https://qss.basu.ac.ir/article_6319_3463fbb42442f61bf25055ef34a4c15e.pdf

دانشگاه بوعلی سینا مطالعات اجتماعی قرآن 3041-8941 4 2 2026 01 21 The purpose of jihad, from the perspective of the verses of the Holy Quran, with emphasis on the Prophet's campaigns. غایت جهاد، از دیدگاه آیات قرآن کریم، با تأ کید بر غزوات پیامبر(ص) 32 63 6318 10.22084/qss.2025.30746.1121 FA حسن رحیمی(روشن) دانشیار گروه علوم سیاسی، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران. Journal Article 2025 04 06 . Abstract. This research aims to examine the ultimate goal and purpose of war in Islam with regard to the jihadi verses of the Quran that were revealed during the campaigns of the Prophet of Islam. The main question is: What is the purpose of war in Islam, based on the verses of jihad and the Prophet's life? The hypothesis of this article is that in Islam, the purpose of war is to achieve justice and defend the oppressed. The hypothesis of this article is that in Islam, the realization of justice and the defense of the oppressed are the goals of war, something that has no practical place in the goals of wars in today's world. The research method in this article is to examine, reread, and analyze verses related to jihad in the Holy Quran, considering the reason for revelation and authentic interpretations, as well as historical reports of the Prophet's (PBUH) campaigns based on primary sources. The findings of the article show that war and jihad in Islam have many aspects and are merely a last resort to defend life, religion (Anfal, 61) and the realization of justice (Al-Imran, 169) (Hashr, 1-7). Also, confronting betrayal and breach of covenant (Anfal/58) and establishing lasting peace, restoring and maintaining social security (Hashr: 2-5-11-12) are among the goals of jihad in Islam. Defending the oppressed, eradicating oppression and sedition has a special place in the verses of the Quran (Al-Baqarah, 193). The intention of jihad in Islam is in the way of Allah (Al-Imran: 139-153) and victories belong to Allah (Al-Anfal, 17) (Al-Fath, 1), (At-Tawbah, 26) and any instrumental use of it is rejected. Also, verse 60 of Al-Anfal refers to the preparation for defense and war whose ultimate goal is peace. Keywords: Quran, Ghazwa, Peace, War, Jihad, Jihad Goals این پژوهش بر آن است تا غایت و هدف نهایی جنگ در اسلام را با توجه بــه آیــات جهادی قــرآن کــه درروند غزوات پیامبر اســلام نازل شــده اســت بررســی کنــد. ســوال اصلی این اســت که غایت جنگ در اســلام بر اســاس آیــات جهــادی و ســیره نبوی چیســت؟ فرضیه این مقاله این اســت که در اســلام، تحقق عدالت و دفاع از مظلومان غایت جنگ اســت. امری که در جهــان امروز بهصــورت عملی در اهــداف جنگها جایگاهی نــدارد. روش پژوهش، در این مقاله برســی و بازخوانی و تحلیل آیات مرتبط با جهاد در قرآن کریم با توجه به ســبب نزول و تفاســیر معتبر و همچنین گزارش‌های تاریخی غزوات پیامبر (ص) بر اساس منابع دستاول است. یافته‌های مقاله نشان می‌دهد که جنگ و جهاد در اسلام وجوه متعددی دارد و صرفاً به‌مثابه آخرین راهکار برای دفاع از جان، دین، (انفال،/61 ) و تحقق عدالت (آل‌عمران، /169) (حشر، / 7 -1) است. همچنین مقابله باخیانت و نقــض پیمان، (انفال/ 58)و ایجاد صلح پایدار بازگرداندن و اســتمرار امنیت اجتماعی (حشر آیه 12-11-5-2) ازجمله اهداف جهاد در اسلام است. دفاع از مظلومــان، ریشــه‌کن کــردن ظلم و فتنه جایــگاه ویژه‌ای در آیات قــرآن دارد (بقره،/193) نیت جهاد در اســلام فی سبیل الله است (آل‌عمران: آیات 153-139) و پیروزی‌ها از آن خدا است (انفال،/17) (فتح، /1)، (توبه/ 26) و هرگونه استفاده ابزاری از آن مردود است. همچنین آیه 60 انفال، اشاره دارد به آمادگی برای دفاع و جنگی که غایت نهایی آن صلح است.

https://qss.basu.ac.ir/article_6318_1edd97f75e9db96ce08b69821d5387b5.pdf

دانشگاه بوعلی سینا مطالعات اجتماعی قرآن 3041-8941 4 2 2026 01 21 The Application of Monotheism in the Ownership of the Field of Islamic Politics from the Perspective of Allameh Tabataba' کاربست توحید مالکی در ساحت سیاست اسلامی از منظر علامه طباطبایی 64 89 6573 10.22084/qss.2025.30981.1135 FA رحمت الله روحی دانشجوی دکتری، دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران حسن پناهی آزاد عضو هیئت علمی، دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران Journal Article 2025 05 15 Tawhid Maliki refers to the exclusive attribution of ownership and absolute sovereignty over all aspects of creation to God Almighty. This concept is one of the foundational beliefs of Islam and among the most fundamental teachings of the Quran. Its absence in political thought systems is the root cause of conflicts, damages, and the failure of civilizations to achieve true human happiness. From the Islamic perspective, true human perfection and genuine happiness are contingent upon "God-centeredness" and understanding the authentic relationship between God and humanity. Attention to this Islamic teaching has numerous implications for shaping a blissful political life, distinguishing it from its Western counterpart. This study, employing a descriptive and analytical method and examining the works of Allama Tabatabaei, particularly *Tafsir al-Mizan*, seeks to elucidate the applications of *Tawhid Malki* in the realm of Islamic politics. The applications derived from this research include: "Creating Supranational Responsibilities," "Transition from Accumulative Political Growth to Kauthar-like Growth," and "Harmonizing Political Interests." توحید مالکی، به معنای حصر مالکیت و سلطه کامل و مطلق بر همه شئون مخلوقات برای خداوند متعال میباشــد. این معنا، یکی از مبانی اعتقادی اســام و از اساســی‌ترین آموزه‌های قرآنی اســت که فقــدان آن در نظام‌های اندیشــة سیاســی، منشــأ تعارض‌ها، خســارت‌ها و نا کامی تمدن‌ها در تأمین خوشبختی حقیقی بشر می‌باشد و حال آن‌که از منظر اسام، سعادت واقعی انســان در گــروی «خدامحــوری» و درک رابطــة حقیقــی میان خدا و انســان می‌باشــد. توجه به این آموزة اســامی، آثار بی‌شماری در شکل‌گیری حیات سیاسی سعادت‌آفرین دارد و آن را از نوع غربی‌اش متمایز می‌سازد. این پژوهش با روش توصیفی و تحلیلی و با بررسی آثار عامة طباطبایی به ویژه تفسیر المیزان، درصدد بازنمود کاربست‌های توحید مالکی در ساحت سیاســت اســامی می‌باشــد. کاربســت‌های به دســت آمــده در ایــن تحقیق عبارتند از: خلق مســئولیت‌های فراملی و گذر از سیاســت مبتنی بر قومیت و نژاد به سیاســت فرا گیرتر با عبور از مالکیت محدود؛ گذار از رشــد سیاســی تکاثری به رشد کوثری و ایجاد توسعه بر محور وحدت الهی همه شمول با در نظر گرفتن امر الهی؛ همســازی منافع سیاســی مورد نزاع و ایجاد توافق و همراهی در سایه عبور از خود محوری‌های فردی و جناحی. مساله مربوط بــه تحقیق این اســت که ا گــر اعتقاد به توحید مالکی به یــک باور بنیادین عمومی تبدیل گردد، تمامی افراد و گروه‌های سیاسی، وجود خود و دیگران را امانت‌های الهی خواهند دانســت. با این نگاه و اندیشــه، تلاش خواهند کرد که به دور از هرگونه منفعت طلبی انحصارطلبانه، حیات سیاسی خود را در چارچوب اذن و اراده تشریعی خداوند متعال تنظیم نمایند و در کسب و حفظ منافع سیاسی خود، مستبدانه برخورد نکنند.

https://qss.basu.ac.ir/article_6573_12a2414dea17d252fe74b3a46cbd8779.pdf

دانشگاه بوعلی سینا مطالعات اجتماعی قرآن 3041-8941 4 2 2026 01 21 Analysis of Ayatollah Khamenei’s View on 'Qawl al-Zur' and Critique of the Commentators' Opinions Regarding It تحلیل دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای (دام ظلّه)ّ دربارۀ «قول الزور» و نقد آراء مفسران دربارۀ آن 90 105 6317 10.22084/qss.2025.31362.1156 FA مریم نظربیگی استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آیت‌الله بروجردی (ره)، بروجرد، ایران محسن فریادرس استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آیت‌الله بروجردی (ره)، بروجرد، ایران سمیه چلوی دانشجوی کارشناسی ارشد رشته مطالعات قرآن و حدیث - گرایش معارف قرآن دانشگاه آیت‌‍الله بروجردی (ره) Journal Article 2025 08 01 The noble verse "وَ اجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ" (Hajj/30) is one of the most debated verses in the field of interpretation, with commentators from both Sunni and Shia traditions presenting diverse and varying views on its meaning. This article aims to analyze the interpretative perspective of Ayatollah Khamenei (may his shadow remain) on this verse and critique the views of commentators from both traditions. Initially, the literal meanings of the words "قول" (speech) and "الزور" (falsehood) are examined, followed by the presentation of three diverse perspectives on "قول زور" (false speech) under three general theories: "قول باطل" (false speech), "فعل باطل" (false action), and "باطل مطلق" (absolute falsehood). The first perspective considers قول زور to include lying, slander, and false testimony. The second perspective interprets it as behaviors such as singing (غنا) and misleading actions. Meanwhile, the third perspective, attributed to Ayatollah Khamenei, interprets "قول زور" as absolute falsehood in speech, behavior, and thought. This research, through its examinations, demonstrates that the third perspective is more comprehensive and accurate than other views, as it aligns more closely with Quranic and narrative foundations. This interpretation emphasizes the fight against any deviation from truth in all aspects of individual and social life. آیۀ شریفۀ «وَ اجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ» (حج/۳۰) از آیات پرمناقشــه در حوزه تفســیر اســت که مفســران فریقین دیدگاههــای متفاوت و متنوعی دربــارۀ معنای آن ارائه کردهاند. این مقاله با روش توصیفی - تحلیلی و با هدف تحلیل دیدگاه تفســیری آیــتالله خامنــه‌ای (دام ّ ظلــه) دربــارۀ ایــن آیــه و نقــد دیدگاه‌هــای مفسران فریقین نگاشته شده است. ابتدا معنای لغوی واژگان «قول» و «الزور» بررســی و ســپس ســه دیدگاه متنوع دربارۀ «قول زور» در سه نظریۀ کلی «قول باطــل»، «فعل باطل» و «باطل مطلق» مطرح شــده اســت. دیدگاه نخســت، قول زور را شامل دروغ، افترا و شهادت به ناحق می‌داند. دیدگاه دوم، آن را به رفتارهایی چون غنا و اعمال گمراه‌کننده تفسیر می‌کند. در این میان، دیدگاه ســوم کــه متعلق به آیتالله خامنه‌ای اســت، «قــول زور» را به مطلق باطل در گفتار، رفتار و اندیشه تفسیر میکند. این پژوهش با بررسی‌های مربوطه، نشان می‌دهد که دیدگاه سوم به دلیل برخورداری از اصول و قواعد تفسیری مهمی مانند «توجه به تاریخ گذاری روایات تفسیری آیه مربوطه،» «حجیت معنای لغوی،» توجه به قاعده «جری و تطبیق» و «سیاق» جامعتر و دقیقتر از سایر اقوال اســت؛ این تفســیر ناظــر به مبارزه بــا هرگونه انحراف از حــق در تمامی ساحت‌های زندگی فردی و اجتماعی است.

https://qss.basu.ac.ir/article_6317_1be1da0d8f2c2c1845bfceeaf10979d7.pdf

دانشگاه بوعلی سینا مطالعات اجتماعی قرآن 3041-8941 4 2 2026 01 21 The evolution of the concept of women's religious veil in the eyes of Quran scholars of the first five centuries of the Hijri سیر تطور انگاره ستر شرعی زنان در نگاه قرآن‌پژوهان پنج قرن نخست هجری 107 141 6316 10.22084/qss.2025.31423.1163 FA سهیلا پیروزفر دانشیار گــروه علــوم قــرآن و حدیــث، دانشــکده الهیــات، دانشــگاه فردوســی مشــهد، مشهد، ایران. آسیه جمالی شوراب دانشجوی دکتری گــروه علــوم قــرآن و حدیــث، دانشــکده الهیــات، دانشــگاه فردوســی مشــهد، مشهد، ایران. حسن نقی زاده استاد گــروه علــوم قــرآن و حدیــث، دانشــکده الهیــات، دانشــگاه فردوســی مشــهد، مشهد، ایران. Journal Article 2025 08 22 "Satr Shar'i" (women's legitimate covering) is a foundational yet complex concept in Islamic culture that has been a subject of significant challenge and diverse interpretation by scholars since the dawn of Islam. This research, employing a history of concepts approach through the analysis of historical reports, examines the evolution in the understanding and explanation of women's legitimate covering by Quranic scholars of the first five Hijri centuries. The main objective is to identify key concepts related to the verses on covering (An-Nur: 31, 60; Al-Ahzab: 59), recognize their semantic and interpretive changes, and analyze influential factors, including the Quranic text, Prophetic tradition, the practices of the Companions, and socio-legal contexts. The findings indicate that in the first and second centuries, the concept of satr primarily emphasized social distinction between free women and slave girls and the reform of the basic head covering (khimār). In the third century, these concepts were consolidated and systematized, entering jurisprudential discussions. The fourth and fifth centuries marked the maturation of religious schools, witnessing the institutionalization of the jilbāb (outer garment), an expanded allowance for displaying conventional adornments like the face and hands, and emerging interpretive distinctions between Sunnis and Shias on such permissions. Mystical interpretations also added spiritual dimensions to the concept of adornment (zīnah). The research concludes that the notion of women's legitimate covering has not been static; rather, it is the result of a dynamic interaction between text, tradition, socio-historical conditions, and intellectual schools. Understanding this evolution is crucial for explaining the roots of the contemporary discourse on Islamic dress. «ســتر شــرعی زنــان» یکــی از مفاهیــم بنیادیــن و در عیــن حــال پیچیــده در فرهنگ اسلامی است که از ابتدای اسلام تاکنون محل چالش و تفسیر فراوان اندیشــمندان بوده اســت. این پژوهش با رویکرد تاریخ انگاره و با اســتفاده از روش تحلیل گزارشات تاریخی به بررسی تطور فهم و تبیین ستر شرعی زنان، توسط قرآن پژوهان پنج قرن نخست هجری (قرون اول تا پنجم) می‌پردازد. هــدف اصلــی مطالعه، شناســایی انگاره‌هــای کلیدی مرتبط با آیات پوشــش (ســوره نور، آیه 31و۶۰؛ ســوره احزاب، آیه ۵۹) بازشناســی تغییرات معنایی و تفسیری آن‌ها و تحلیل عوامل مؤثر ازجمله متن قرآنی، سنت نبوی، عملکرد صحابه و زمینه‌های اجتماعی-حقوقی اســت. یافته‌ها نشــان می‌دهد که در قرون اول و دوم، انگاره ستر عمدتاً بر تمایز اجتماعی میان زنان آزاده و کنیز و اصلاح پوشش پایه (خمار) تأ کید داشت. در قرن سوم، این انگاره‌ها تثبیت و نظام‌مند شد و به بحث‌های فقهی راه یافت. قرون چهارم و پنجم دوران بلوغ مکاتب دینی بوده که طی آن نهادینه شــدن پوشش جلباب، گسترش اجازه بروز آرایه‌های متعارف مانند وجه و کفین، و تمایز تفســیری میان اهل‌ســنت و شیعه در مصداق رخصت‌ها مشاهده می‌شود. همچنین تفاسیر عرفانی به فهم زینت ابعاد معنوی افزودند. پژوهش نتیجه می‌گیرد انگاره ســتر شــرعی زنــان مفهومی ایســتا نبوده، بلکه حاصل تعامل پویای متن، ســنت، شــرایط تاریخی-اجتماعی و تأثیر مکتب‌های فکری اســت که شــالوده‌های مباحث پوشــش اســلامی معاصر را شکل داده اســت. فهم این سیر تطور برای تبیین ریشه‌های گفتمان پوشش در اسلام بسیار حائز اهمیت است.

https://qss.basu.ac.ir/article_6316_2144790a2861b617558001d5a0cd7f65.pdf

دانشگاه بوعلی سینا مطالعات اجتماعی قرآن 3041-8941 4 2 2026 01 21 Mechanisms of Self-Purification in Curbing Envy and Improving Social Relations مکانیسم‌های تزکیه نفس درمهارحسادت و بهبود روابط اجتماعی 142 165 6315 10.22084/qss.2025.31490.1164 FA عاطفه دژپسند بنه ساعت بک دانشجوی دکتری، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران مهدی اکبرنژاد استاد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران. Journal Article 2025 08 31 Abstract The escalation of psychological disorders and the disintegration of social relationships arising from envy—as a deeply rooted moral vice—highlight the imperative to control it through practical mechanisms of self-purification (tazkiyah al-nafs). Employing a descriptive-analytical method and drawing upon Qur’anic verses and prophetic traditions, this study investigates how the process of self-purification, through the redefinition of moral selfhood, neutralizes envy and enhances social relations. The findings reveal that, first, strengthening contentment with divine decree (Qur’an, Al-Hadid: 23) diminishes destructive social comparison and increases inner self-sufficiency, thereby reducing envy. Second, cultivating inner piety (taqwa) as the axis of self-control (Qur’an, Al-Baqarah: 197) establishes an internal monitoring system that regulates negative emotions. Third, transforming envy into ghibta (the aspiration for virtue without coveting the deprivation of others) through self-discipline reconstructs envy into constructive competition rather than social destruction. Fourth, fostering empathy and social trust by emphasizing monotheistic values (Qur’an, Al-Imran: 103) and the ethical maxim “Desire for others what you desire for yourself” (Nahj al-Balaghah, Letter 31) strengthens social capital. Overall, by targeting the existential roots of envy—self-centeredness and discontent with divine ordainment—self-purification not only curbs this vice, but also, through cognitive reconstruction, redirects social relations toward solidarity and constructive interaction. Keywords: Mechanism, Self-purification, Envy, Social relations گســترش اختلالات روانی و فروپاشــی روابط اجتماعی ناشــی ازحسادت به عنــوان رذیلــت اخلاقی ریشــهدار، ضرورت مهار آن از طریق ســاز و کارهای عملیاتــی تزکیه نفس را آشــکار می‌ســازد. این پژوهش بــا روش توصیفی- تحلیلــی و اتــکا بــه آیــات و روایــات، به بررســی این پرســش می‌پــردازد که فراینــد تزکیــه نفــس چگونــه بــا بازتعریــف خویشــتن اخلاقــی، حســادت را خنثی کرده و روابط اجتماعی را بهبود می‌بخشــد. یافته‌ها نشــان می‌دهد نخســت، تقویت رضایت به قضای الهی (حدید/۲۳ ) با مهار مقایســه‌گری مخرب و افزایش احساس کفایت درونی، زمینه‌ساز کاهش حسادت است. دوم، تقوای قلبی به‌مثابه محور خودکنترلی (بقره/۱۹۷)با ایجاد سیستم نظارتی درونی، هیجانات منفی را مهار می‌کند. ســوم، تبدیل حســادت به غبطه از طریق تربیت نفس، رقابت سازنده را جایگزین تخریب اجتماعی می‌نمایــد. چهارم، تبدیــل حســادت بــه همدلــی و اعتماد بــا تأ کیــد بــر ارزش‌های توحیدی (آلعمران/ ۱۰۳) و اصل «آنچه برای خود می‌پسندی بــرای دیگــران بپســند» (نهج‌البلاغــه، نامه۳۱)، ســرمایه اجتماعــی را ارتقا می‌دهــد. در مجمــوع، تزکیه نفــس با هدف قراردادن ریشــه‌های وجودی حســادت (خودمحوری و عدم رضایت به تقدیر الهی،) نه تنها این رذیله را مهــار می‌کنــد، بلکــه از طریق بازســازی شــناختی، روابــط اجتماعی را به سمت همبستگی و تعامل سازنده سوق می‌دهد

https://qss.basu.ac.ir/article_6315_4049e07ea3f328c9075e5fa8b0384923.pdf

دانشگاه بوعلی سینا مطالعات اجتماعی قرآن 3041-8941 4 2 2026 01 21 The Model of Faithful Governance: A Structural Analysis Using the Grounded Theory Approach حکمرانی مومنانه در نظام اسلامی؛ الگوی بومی حکمرانی اسلامی بر پایه قرآن 166 191 6572 10.22084/qss.2025.31628.1173 FA سید سجاد آل سید غفور دکتری علوم سیاســی دانشــگاه باقرالعلوم (ع) و محقق رســمی پژوهشــگاه علوم و فرهنگ اســامی، قم، ایران Journal Article 2025 09 25 In a context where Islamic societies are in search of indigenous and religious models for governance, the absence of a comprehensive and systematic theoretical framework that places faith at the center of all aspects of governance is identifiable as a fundamental issue. This research, aiming to address this gap, has extracted the model of faith-based governance from all verses of Surah Al-Mu'minun and has utilized a combined method including structural interpretation and grounded theory. In the research process, first, through structural interpretation, the framework and internal logic of the verses were identified, and then, through open, axial, and selective coding, the Qur'anic data were analyzed and transformed into an indigenous theory. The findings indicate that the core category of this model is the "community of the prosperous," which instills prosperity in all dimensions of collective life (spiritual, security-related, economic, political, and cultural). Among the most important extracted components are lawfulness based on trust and covenant, comprehensive security provision, economic justice through zakat, unity-oriented approach, social responsibility, governance based on logic and discourse, and purposefulness in policy-making. This model has the potential to be used as a theoretical and practical framework for designing an Islamic governance system in societies seeking indigenous models. در شــرایطی کــه جوامــع اســامی در جســتوجوی الگوهای بومــی و دینی بــرای حکمرانی هســتند، فقدان چارچــوب نظری جامــع و نظام‌مندی که ایمــان را محــور تمامــی شــئون حکمرانی قــرار دهــد، به عنوان مســئله‌ای اساســی قابل شناســایی اســت. این پژوهش با هدف پاسخ به این خلأ، به اســتخراج الگوی حکمرانی مومنانه از تمامی آیات سوره مومنون پرداخته و از روشــی تلفیقــی شــامل تفســیر ســاختاری و نظریه داده‌بنیــاد بهره برده اســت. در فرآینــد پژوهــش، ابتــدا با تفســیر ســاختاری، چارچــوب و منطق درونــی آیــات شناســایی شــد و ســپس از طریــق کدگــذاری بــاز، محــوری و انتخابــی، داده‌هــای قرآنــی تحلیــل و بــه نظریــه‌ای بومی تبدیــل گردید. یافته‌هــا نشــان می‌دهد که مقوله محــوری این الگو، «جامعه رســتگاران» اســت کــه رســتگاری را در تمامــی ابعــاد زندگــی جمعــی (معنــوی، امنیتی، اقتصــادی، سیاســی و فرهنگــی) جــاری می‌ســازد. ازجملــه مهم‌تریــن مؤلفه‌های استخراج‌شــده می‌توان به قانونمندی مبتنی بر امانت و عهد، تأمین امنیت همه‌جانبه، عدالت اقتصادی از طریق زکات، وحدت‌گرایی، مســئولیت‌پذیری اجتماعــی، حکمرانــی مبتنــی بــر منطــق و گفتمــان، و هدفمندی در سیاست‌گذاری اشاره کرد. این الگو قابلیت آن را دارد که به عنــوان چارچوبــی نظری و کاربردی برای طراحی نظام حکمرانی اســامی در جوامع خواهان الگوهای بومی مورد استفاده قرار گیرد.

https://qss.basu.ac.ir/article_6572_1734cd06d9615ddbe9a735421bf7c618.pdf

دانشگاه بوعلی سینا مطالعات اجتماعی قرآن 3041-8941 4 2 2026 01 21 Discourse analysis of the evolution of the wisdom of the tradition of mediation in the history of Quranic exegesis (with an emphasis on the conceptual marketization of wisdoms)” تحلیل گفتمان تطور حکمت‌های «سنت مداوله» در تاریخ تفسیر قرآن (با تأ کید بر بازآرایی مفهومی حکمت‌ها) 192 215 6570 10.22084/qss.2025.31849.1190 FA علی رضایی دانشجوی دکتری، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران زهرا قاسم دانشــیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران Journal Article 2025 11 02 One of the Quranic social traditions is the tradition of Mudaawalah (consultation/exchange), for which various wisdoms have been stated in exegeses. The present study aims to analyze the evolution of the understanding of the ‘Tradition of Mudaawalah’ throughout the history of Quranic exegesis, based on the hypothesis that the understanding and articulation of the wisdoms of this tradition can be contingent upon the dominant power-knowledge discourses in each historical period. To this end, using a qualitative and critical approach, 23 scattered wisdoms related to this tradition were first extracted from various exegeses and, through a conceptual reorganization, were structured into 13 macro-wisdoms across five domains (individual, social, theological, mystical, and historical). Subsequently, employing Foucault’s discourse analysis method, the evolution of these wisdoms across six historical periods was analyzed. The findings indicated that in each period, the dominant discourse directly influenced the highlighting or marginalization of specific wisdoms; for example, the discourse of monotheism in the 5th-6th centuries, and especially the discourse of survival in the 7th-9th centuries, elevated mystical wisdoms such as ‘constriction and expansion’ (qabd va bast) and ‘the worthlessness of the world’ as strategies for societal cohesion and psychological solace. Similarly, the Safavid-Ottoman polarization discourse in the 10th-11th centuries transformed the wisdom of ‘distinction and sifting’ (tamyeiz va gharbalgari) into a tool for sectarian demarcation. In the contemporary era, reformist and defensive discourses against the West highlighted the wisdoms of ‘prevention of power corruption’ and ‘historical evolution,’ respectively, in response to internal despotism and historical rupture. Ultimately, the research concludes that the Tradition of Mudaawalah is a fluid concept whose application fluctuates between consolidating despotism and inspiring revolution, depending on the discursive context. This historicity of understanding reveals the necessity of adopting a critical and comprehensive approach to the history of religious thought. آیات 140و 141سوره آل‌عمران به یکی از سنت‌های اجتماعی قرآن یعنی سنت مداوله اشاره دارد که در تفاسیر حکمت‌های متعددی برای آن بیان شــده اســت. پژوهش حاضــر با هــدف تحلیل تطــور فهم «ســنت مداوله» در تاریــخ تفســیر قــرآن و بــا این فرضیه انجام شــده اســت که فهــم و بیان حکمت‌هــای این ســنت، می‌توانــد تابعــی از گفتمان‌هــای قدرت-دانش حاکــم در هــر دوره تاریخــی باشــد. برای ایــن منظور، با رویکــردی کیفی و انتقادی، ابتدا ۲۳ حکمت پرا کنده مرتبط با این سنت از تفاسیر گوناگون استخراج و در یک بازآرایی مفهومی، در قالب 1۳ حکمت کلان در پنج حوزه (فردی، اجتماعی، کلامی، عرفانی و تاریخی) سازماندهی شدند. سپس با بهره‌گیری از روش تحلیل گفتمان فوکویی، تطور این حکمت‌ها در شــش دوره تاریخــی تحلیــل گردیــد. یافته‌ها نشــان داد که در هــر دوره، گفتمان غالــب، بــر برجسته‌ســازی یــا به حاشــیه رانــدن حکمت‌های خاصــی تأثیر مســتقیم داشــته اســت؛ برای نمونه، گفتمان وحدت‌گرایی در قرون ۶-۵ و بــه ویــژه گفتمان بقــا در قرون ۹-۷، حکمت‌هــای عرفانی مانند «قبض و بســط» و «بی‌اعتبــاری دنیــا» را بــه عنــوان راهــکاری برای همبســتگی و تسکین روانی جامعه به اوج رساندند؛ یا گفتمان دوقطبی‌سازی صفوی- عثمانــی در قــرون 11-10، حکمــت «تمییــز و غربالگری» را بــه ابزاری برای مرزبندی فرق‌های بدل ساخت؛ و در دوران معاصر، گفتمان‌های اصلاحی و تدافعــی در برابــر غــرب، بــه ترتیــب حکمــت «جلوگیری از فســاد قدرت» و حکمــت «تکامــل تاریــخ» را در برابــر اســتبداد داخلــی و گسســت تاریخی برجســته نمودنــد. در نهایــت، تحقیــق نتیجــه می‌گیــرد که ســنت مداوله مفهومی ســیال اســت که کاربســت آن بســته به بســتر گفتمانی، از تثبیت اســتبداد تا الهام‌بخشــی برای انقلاب در نوســان بوده و ایــن تاریخمندی فهــم، لــزوم اتخاذ رویکردی انتقادی و جامع‌نگر به تاریخ اندیشــه دینی را آشکار می‌سازد.

https://qss.basu.ac.ir/article_6570_4d90272b8c9be9562c4ebdadc4a62ecb.pdf

دانشگاه بوعلی سینا مطالعات اجتماعی قرآن 3041-8941 4 2 2026 01 21 The Pattern of Quranic Teachings in Suicide Prevention Based on Grounded Theory الگوی آموز‌ه‌های قرآنی در پیشگیری از خودکشی براساس نظریه‌پردازی داده‌بنیاد 216 239 6571 10.22084/qss.2025.31686.1181 FA فریبرز احمدی نژاد استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران Journal Article 2025 10 16 Suicide, the conscious act of self-destruction, is a multidimensional issue in human societies. The main objective of the present study is to explain the Quranic components in preventing the phenomenon of suicide, which is presented using the grounded theory method in the form of a meaningful system and model. In this way, after processing a set of Quranic data for suicide prevention, the main and sub-categories from the relevant verses are stated, and finally, the model of the Holy Quran in self-preservation and suicide prevention is presented. The study of Quranic verses indicates that the realization of the Quranic model in suicide prevention requires various categories that play an increasing role in creating hope and giving meaning to life. Divine trial, reliance on God, and divine decree as causal conditions, patience, remembrance of death, and connection with God as contextual and reinforcing conditions, and self-restraint, planning, and assertiveness as consequences, as well as alienation, dependence, haste, and sin as obstacles, and attention to the blessing of life and hope as the most important strategies in the Holy Quran's model for suicide prevention خودکشــی، عمــل آ گاهانــه نابوســازی به دســت خود اســت کــه موضوعی چنــد بعدی در جوامع بشــری اســت. هــدف اصلی پژوهش حاضــر، تبیین مؤلفه‌های قرآنی در پیشــگیری از پدیده خودکشــی اســت که این موضوع بــا اســتفاده از روش داده بنیــاد در قالب یــک نظام و الگوی معنــادار ارائه شــده اســت. بدین صــورت که پــس از فــرآوری مجموعه داده‌هــای قرآنی در راســتای پیشــگیری از خودکشــی، مقوله‌هــای اصلــی و فرعــی از آیــات مرتبــط بیــان شــده و در نهایت مدل قرآن کریم در حفــظ و صیانت از خود و پیشــگیری از خودکشــی ارائــه می‌گــردد. بررســی آیــات قــرآن بیانگــر آن اســت کــه تحقــق الگوی قرآنی در پیشــگیری از خودکشــی مســتلزم انجام مقوله‌های مختلفی اســت که در ایجاد امیدواری و معنابخشــی به زندگی نقــش فزاینــده ّ ای دارد. آزمایــش الهی، تــوکل و قضا و قدر الهــی به عنوان ّ شــرایط علــی، صبر، یاد مــرگ و ارتباط با خدا به عنوان شــرایط زمینه‌ای و تقویت‌کننده و خویشــتنداری، برنامه‌ریزی و جرئت‌ورزی از پیامدها و نیز از خودبیگانگی، وابســتگی، شتابزدگی و گناه به عنوان موانع و توجه به نعمــت حیــات و امیــدواری به عنوان مهمتریــن راهبردهــا در الگوی قرآن کریم در پیشگیری از خودکشی است.

https://qss.basu.ac.ir/article_6571_aa65b8ec561445d35ed54807ca85f79b.pdf

دانشگاه بوعلی سینا مطالعات اجتماعی قرآن 3041-8941 4 2 2026 01 21 The Scope of Ihsan in the Qur’anic Discourse: From the Divine Realm to Human Relations قلمرو احسان در گفتمان قرآن: از ساحت الهی تا مناسبات انسانی 240 267 6579 10.22084/qss.2026.32297.1228 FA محمود شکر دانشجوی کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث، گروه الهیات، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران سمیه سلمانیان استادیار گروه الهیات، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران Journal Article 2026 02 04 Ihsān is a central and frequently cited concept in the Qur’ān, extending beyond individual ethical virtue to encompass a network of divine, human, and social relations. Thematic and contextual analysis of the relevant verses shows that the Qur’ān presents ihsān as a comprehensive divine-educational model for regulating human relations with God, the self, and others. This study aims to clarify the hierarchical structure and application domains of ihsān, from the divine realm to human interactions. Using a descriptive–analytical approach based on thematic exegesis, verses related to ihsān and its derivatives were collected from authoritative commentaries, categorized, and analyzed. Findings indicate that ihsān operates in a three-tiered structure: at the first level, divine ihsān serves as the source of the system, manifesting in the creation of humans in noble form, granting dignity and caliphate, and providing relief after hardship; at the second level, human ihsān toward God is realized through monotheistic belief, conscious servitude, and sincerity in action; and at the third level, human ihsān toward others appears as the practical and social enactment of this principle. The typology of ihsān includes devotion to God, honoring parents, virtuous interaction with one’s spouse, social responsibility, and support for the needy. The Qur’ān promotes internalization of ihsān through a motivational framework encompassing divine favor, worldly blessings, and rewards in the hereafter. احســان از مفاهیم محوری و پربســامد در گفتمان قرآن کریم اســت که قلمرو آن فراتر از یک فضیلت اخلاقی فردی، شبکهای به‌هم‌پیوسته از روابط الهی، انســانی و اجتماعــی را دربرمی‌گیــرد. تحلیــل ســیاقی و موضوعی آیات نشــان می‌دهــد کــه قرآن بــا ارائه تصویــری جامع از احســان، این مفهــوم را به‌مثابه الگوی الهی-تربیتی برای ســاماندهی مناســبات انســان با خدا، خویشتن و دیگران مطرح می‌سازد. پژوهش حاضر با هدف تبیین ساختار سلسله‌مراتبی و حوزه‌های کاربست احسان در قرآن کریم، از ساحت الهی تا عرصه مناسبات انسانی، انجام شده است. روش پژوهش، توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر تفسیر موضوعی قرآن کریم اســت. در این چارچوب، آیات مرتبط با مفهوم احســان و مشــتقات آن با اســتناد به تفاســیر و منابع معتبر گردآوری، طبقه‌بندی و با نگاهی جامع تحلیل شــدهاند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که احسان در قرآن از ســاختاری سهســطحی برخوردار اســت: در سطح نخست، احسان الهــی به‌عنوان سرچشــمه این منظومــه، در آفرینش نیکو، اعطــای کرامت و مقام خلافت انســان و گشــایش پس از سختی تجلی می‌یابد؛ در سطح دوم، احسان انسان به خداوند در قالب توحیدباوری، عبودیت آ گاهانه و اخلاص در عمل تحقق می‌یابد؛ و در سطح سوم، احسان انسان به هم‌ نوع به‌عنوان جلوه عینی و اجتماعی این اصل ظهور می‌کند. گونه‌شناسی مصادیق احسان نیز گســترهای وســیع را آشکار می‌ســازد که از عبودیت الهی و تکریم والدین تا معاشــرت نیکو با همســر، مســئولیت‌پذیری اجتماعی و حمایت از نیازمندان امتداد می‌یابد. قرآن برای نهادینه‌ســازی این مفهوم، از چارچوبی انگیزشــی بهــره می‌بــرد کــه پاداش‌هایی چون محبت الهــی، برکت در زندگــی دنیوی و پاداش اخروی را در بر می‌گیرد.

https://qss.basu.ac.ir/article_6579_cfa282ea4471d0a90a16d55bd5a64cae.pdf