دانشگاه بوعلی سینا مطالعات اجتماعی قرآن 3041-8941 4 1 2025 08 23 Analysis of Imam Khomeini’s Qur’anic Citations in His Pre-Revolutionary Statements تحلیل محتوای استنادات قرآنی امام خمینی (ره) در بیانات قبل از پیروزی انقلاب 6 27 6331 10.22084/qss.2025.30300.1095 FA علی زارعی اســتادیار گــروه معــارف اســامی، واحــد تهــران مرکــزی، دانشــگاه آزاد اســامی، تهــران، ایران 0000-0003-3546-5361 رضا محمدی پسادکتری گروه تاریخ، دانشگاه ارا ک، ارا ک، ایران 0000-0002-1858-6439 Journal Article 2024 12 23 The aim of this study is to analyze the pattern and significance of Qur’anic verses in the political thought of Imam Khomeini (RA) during the pre-revolutionary period. Adopting a mixed-methods approach, it seeks to answer the central question: what conceptual and frequency patterns characterize Imam Khomeini’s Qur’anic citations in this period?<br>In the first stage, all his Qur’anic references found in written works and speeches of the time (including Sahife-ye Imam and Velāyat-e Faqih) were examined through quantitative content analysis. The data derived from 79 extracted citations were categorized into three main components—“Formation of a Monotheistic-Islamic Society,” “Divine Promise of Victory,” and “Qur’anic Models”—and statistically analyzed using the chi-square test. The quantitative findings indicate a significant difference in citation frequencies: “Monotheistic-Islamic Society” (48.1%) and “Divine Promise of Victory” (40.5%) had the highest frequencies, followed by “Qur’anic Models” (11.4%). In the second stage, this quantitative pattern was interpreted through qualitative content analysis. The results show that Imam Khomeini’s discursive strategy was centered on two major axes: first, laying the theoretical foundations of an alternative form of government through the concept of a “Monotheistic Society,” and second, mobilizing the masses and inspiring hope among revolutionaries through “Qur’anic promises of victory.” The relatively limited use of Qur’anic models reflects his focus on broad social structures and foundational theoretical principles during that critical historical juncture. ایــن پژوهــش در نظــر دارد تــا بــا اســتفاده از روش پژوهش ترکیبــی، به جایگاه آیات قرآن کریم در اندیشــه تاریخی امام خمینی(ره) بپردازد و به این پرســش پاسخ دهد که اساساً آیات قرآن چه جایگاهی را در اندیشه تاریخی امام داشته است؟ در مرحله اول که از روش کمی استفاده شد، با روش آماری خی دو، تک نمونه‌ای در محیط نرم‌افزار SPSS به تحلیل داده‌های کمی پرداختیم. نتایج داده‌های کمی بیانگر آن هستند که در سه مولفه‌ی ایجاد جامعه توحیدی – اســلامی، وعده پیروزی و الگوهای قرآنی، به تعداد 79 مورد اســتناد به آیات در کتاب‌های صحیفه امام و ولایت فقیه برخورد نمودیم. ایجاد جامعه توحیدی- اســلامی 38 مــورد(48.1%)، وعده پیــروزی 32 مورد (40.5%) و الگوهای قرآنی 9 مــورد (11.4%)، بــود. در مرحلــه دوم بــه تبییــن ایــن داده‌هــا بــا روش کیفــی (توصیفی- تحلیلی) پرداختیم و به نتایج زیر دست یافتیم. بیش‌ترین استناد به ایجاد جامعه توحیدی - اسلامی است که در فضای پیش از انقلاب مهم‌ترین هدف امام را تشکیل می‌داد. امام برای تحقق این هدف به وعده‌هایی که قرآن به مسلمین داده است استناد و از الگوهای قرآن مثل ابراهیم (ع)، موسی (ع) و محمد (ص) و مشابهت‌سازی فرعون و شاه استفاده نمود. https://qss.basu.ac.ir/article_6331_5cc4bb753030a3d804351b2dfec0d8b5.pdf

دانشگاه بوعلی سینا مطالعات اجتماعی قرآن 3041-8941 4 1 2025 08 23 Quranic Prerequisites of Mahdism Doctrine with Emphasis on Social Approach بایسته‌های قرآن‌شناختی آموزه‌ مهدویت با تأکید بر رویکرد اجتماعی 28 49 6333 10.22084/qss.2025.30563.1105 FA روح اله شاکری زواردهی دانشیار، گروه شیعه‌شناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران 0000-0001-7347-6526 Journal Article 2025 02 18 Mahdism is an idea that, among all Islamic sects and denominations, has received attention not only in its individual dimension but also in its social approach, enjoying a prestigious position, such that none of the Islamic sects deny the appearance of the Promised Savior. Of course, there may be some differences regarding certain matters such as birth or lineage, but there is no disagreement on the principle of salvationism and the expansion and spread of social justice in light of a unified global government. This indicates the inevitability of endtime salvation and the universality of the Mahdism doctrine in Islam, and throughout history, its acceptance among Muslims has been an obvious and certain matter. However, one of the most important concerns of Muslims is: what is the Quranic perspective on the Mahdism doctrine? For instance, does it address only its individual dimension, or the social dimension, or both? And fundamentally, do Quranic verses indicate what has been accepted in narrations regarding this issue? To answer these questions, it is first necessary to analyze this doctrine, and the prerequisites of this research should be examined and evaluated through a descriptive-analytical method based on the knowledge of Quranic exegesis or interpretation of Quranic verses. In Islamic<br>thought, especially Twelver Shi'ism, the Quran is among the most important sources of the Mahdism doctrine in its social dimension, and therefore its achievements can be carefully examined and investigated in light of the typology of Mahdist verses, the method of understanding and analyzing them, and the Quran's treatment of certain doubts in this regard. مهدویت اندیشه‌ای است که در میان همه نحله‌ها و فرق مسلمان علاوه بر بعد فردی رویکرد اجتماعی آن مورد توجه قرار گرفته و از جایگاه فاخری برخوردار است، به گونه‌ای که هیچ یک از فرق اسلامی منکر ظهور منجی موعــود نیســت. البتــه در مورد برخی امور مانند تولد و یا نســبت آن ممکن اســت اختلافاتی وجود داشــته باشند ولی در اصل نجات خواهی و بسط و گسترش عدالت اجتماعی در پرتو حکومت واحد جهانی، اختلافی نیست. ایــن امر نشــان از حتمیــت نجات بخشــی آخرالزمان و فرا گیر بــودن آموزه مهدویــت در اســلام دارد و بطوریکــه در طــول تاریــخ پذیــرش آن در میان مســلمانان یک امر بدیهی و قطعی بــود، منتهی یکی از مهم‌ترین دغدغه مســلمانان این اســت که نگاه قرآن به آموزه مهدویت چگونه اســت؟ مثلاً ُ فقــط بــه ب ُعد فردی آن پرداخته یا بعــد اجتماعی یا هر دو. و آیا اصولاً آنچه در روایــات در مســأله مــورد پذیــرش قــرار گرفتــه، آیــات قرآن بــدان دلالت دارند؟ برای پاســخ به این ســؤالات ابتدا لازم اســت این آموزه مورد تحلیل قرار گرفته و بایســته‌های این تحقیق با روش توصیفی ـ تحلیلی بر اســاس دانــش تفســیر قرآن کریم و یا تأویــل آیات قرآن مورد بررســی و ارزیابی قرار گیرنــد، در اندیشــه اســلامی بویــژه شــیعه امامیه، قــرآن از مهم‌تریــن منابع ُ آموزه مهدویت در بعد اجتماعی هستند و لذا ره آورد آن را می‌توان در پرتو گونــه شناســی آیات مهدوی، روش فهــم و تحلیل آن‌هــا، پرداختن قرآن به برخی شبهات در این مورد امعان نظر و بحث و بررسی قرار داد. https://qss.basu.ac.ir/article_6333_e562cd9c0768d5464b64cf61da7fc6bb.pdf

دانشگاه بوعلی سینا مطالعات اجتماعی قرآن 3041-8941 4 1 2025 08 23 The Structure of Repetition in the Holy Quran to Present Educational Requirements in the Teaching Profession ساختارشناسی تکرار در قرآن کریم جهت ارائه بایسته‌های تربیتی در حرفه معلمی 50 67 6347 10.22084/qss.2025.30710.1115 FA مهدیه کشانی استادیار گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران 0009-0004-9806-0390 اباذر کافی موسوی استادیار گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران Journal Article 2025 03 23 Repetition, as a prominent rhetorical and content approach, plays an important role in conveying concepts, emphasizing key themes, and creating an emotional connection with the audience. Repetition in the Holy Quran is not only used to emphasize the importance of the basic concepts of Islam, but also helps create harmony and rhythm in the text, facilitate memorization and recitation, and convey educational and instructive messages. This research aims to identify and analyze different patterns of repetition at the lexical, phraseological, verse, and narrative levels. To achieve this goal and due to the multifaceted nature of the present article, the research method is a combination of data coding using the data-driven strategy method with MAXQDA software for the structure of repetition in the Holy Quran and the qualitative content analysis method in the inductive method in the section of educational requirements for teachers. The results of the study indicate that there are three categories of repetition of words, meaning, and pattern in the Quran, each of which is divided into three more detailed categories. Repetition of letters, words, and verses in the word section, repetition of content, phrases, and stories in the meaning section, and repetition in one or more surahs, numbers, and patterns in the pattern section, are categorized. In the section on educational requirements, five points can be explained to teachers,<br>including: paying attention to the necessity of repetition, creating a connection between the goal and the method of repetition, diversity in repetition patterns, paying attention to repetition intervals, and paying attention to aesthetic elements in repetition. تکــرار، به‌عنــوان یــک رویکرد بلاغی و محتوایی برجســته، نقــش مهمی در انتقال مفاهیم، تأکید بر مضامین کلیدی و ایجاد ارتباط عاطفی با مخاطب ایفــا می‌کنــد. تکرار در قرآن کریم نه‌تنها به‌منظــور تأ کید بر اهمیت مفاهیم اساســی دین اســلام به کار رفته اســت، بلکــه به ایجاد هماهنگــی و ریتم در متــن، تســهیل حفــظ و تلاوت، و انتقــال پیامهــای تربیتــی و عبرت‌آموز نیز کمــک می‌کند. این پژوهش با هدف شناســایی و تحلیل الگوهای مختلف تکــرار در ســطوح واژگانــی، عبارتــی، آیــه‌ای و داســتانی انجــام شــده اســت. بــرای دســتیابی به این منظــور و به دلیل چندوجهی بــودن مقاله حاضر، روش پژوهش، ترکیبی از کدگذاری داده‌ها به شــیوه اســتراتژی داده بنیاد با نرم‌افــزار MAXQDA به‌منظور ساختارشناســی تکــرار در قرآن کریم و روش تحلیــل محتــوای کیفی به شــیوه اســتقرایی در بخش بایســته‌های تربیتی<br>بــرای معلمان اســت. نتایج پژوهش حا کی از آن اســت که ســه دســته تکرار لفــظ و معنــا و الگــو در قــرآن وجــود دارد کــه هرکــدام به ســه دســته جزئیتر تقسیم می‌شود. تکرار حروف، کلمات و آیات در بخش لفظ، تکرار مضمون، عبارت، داستان در بخش معنا و تکرار در تک یا چند سوره، عدد و قالب در بخش الگو، دسته‌بندی می‌شوند. در بخش بایسته‌های تربیتی پنج نکته برای معلمان قابل تبیین می‌باشد که شامل: توجه به‌ضرورت تکرار، ایجاد ارتبــاط بین هــدف و روش تکرار، تنوع در قالب‌های تکرار، توجه به فواصل تکرار و توجه به عناصر زیبایی‌شناسی در تکرار می‌باشد. https://qss.basu.ac.ir/article_6347_bc1ad6e8f86c42a371aff945535baebb.pdf

دانشگاه بوعلی سینا مطالعات اجتماعی قرآن 3041-8941 4 1 2025 08 23 The Charter for the Establishment of the Ummah: An Analysis of the Social Function of the "Ten Commandments" (Al-An'am: 151-153) in the Transition from Pre-Islamic ʻAṣabiyyah to a Monotheistic Social Contract منشور تأسیس امت: تحلیل کارکرد اجتماعی «وصایای دهگانه» (انعام: ۱۵۳-۱۵۱) در گذار از عصبیت جاهلی به قرارداد اجتماعی توحیدی 68 83 6339 10.22084/qss.2025.30714.1116 FA میثم شعیب فار غ التحصیل دکتری، فقه و حقوق اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. 0000-0003-2904-9601 رضا ملازاده یامچی پژوهشــگر پســا دکتری، علوم قرآن و حدیث، دانشــکده الهیات، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. 0009-0001-6593-7545 Journal Article 2025 03 26 Verses 151-153 of Sūrat al-An‘ām, famously known as the "Ten Commandments," transcend mere individual ethical precepts by offering a coherent charter for the transition from a social order rooted in "Jāhilīyyah ʻAṣabiyyah" (Pre-Islamic Tribalism) to a "Monotheistic Social Contract." The main problem addressed by this research is the analysis of the function of these commandments as a systematic whole in the reconstruction of social structures and the Establishment of the Ummah. This study answers this question using a descriptive-analytical method and a qualitative content analysis approach of authoritative exegeses (Tafsīr). The findings indicate that the principle of Tawḥīd (Monotheism) is the cornerstone of this social contract, achieved by negating arbitrary rule and governance. The other commandments play specific roles in strengthening the family institution based on intergenerational justice, establishing economic justice based on mutual trust, and ensuring the ideological cohesion of the Ummah through adherence to the Ṣirāṭ al-Mustaqīm (Straight Path). In conclusion, these verses offer a comprehensive model for social engineering and the transition from a tribe-centric society to a law-abiding and ethical Ummah. آیات 1۵۳-1۵1ســوره انعام، موســوم به «وصایای ده‌گانه،» فراتر از احکام اخلاقــی فردی، منشــوری منســجم برای گــذار از نظم اجتماعــی مبتنی بر «عصبیــت جاهلــی» به یک «قــرارداد اجتماعی توحیــدی» ارائه می‌دهند. مســئله اصلــی ایــن پژوهــش، تحلیل کارکــرد ایــن وصایا به‌مثابــه یک کل نظام‌منــد در بازســازی ســاختارهای اجتماعی و تأســیس امت اســت. این پژوهــش بــا روش توصیفی-تحلیلــی و رویکــرد تحلیــل محتــوای کیفــی تفاســیر معتبر، به این پرســش پاســخ می‌دهد. یافته‌ها نشــان می‌دهد که اصل «توحید،» با نفی حاکمیت‌های خودســرانه، سنگ بنای این قرارداد اجتماعــی اســت. ســایر وصایا نیــز کارکردهــای مشــخصی در تحکیم نهاد خانــواده بــر پایــه عدالت بین‌نســلی، اســتقرار عدالــت اقتصــادی مبتنی بر اعتمــاد متقابــل، و تضمیــن انســجام ایدئولوژیک امت از طریــق پیروی از «صــراط مســتقیم» ایفا می‌کنند. نتیجه آن‌که، ایــن آیات یک الگوی جامع برای مهندســی اجتماعی و گذار از جامعــه قبیله‌محور به امتی قانون‌مدار<br>و اخلاقی ارائه می‌دهند. https://qss.basu.ac.ir/article_6339_9b1c93a6864c39e48417ee486b83c387.pdf

دانشگاه بوعلی سینا مطالعات اجتماعی قرآن 3041-8941 4 1 2025 08 23 Enculturation Social Support in The Quran فرهنگ‌سازی حمایت اجتماعی در قرآن 84 107 6337 10.22084/qss.2025.30760.1123 FA علی نقی ایازی استادیار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران. 0000-0001-9905-7872 Journal Article 2025 04 08 One of the reasons that leads us humans to social relationships is to achieve social support in its various forms, although this intention may not be considered consciously at the beginning of any relationship. The ability to consider social support as a result of social relations. Meanwhile, it is possible to benefit from the culture building mechanism in order to spread the culture of social support among the members of a society. With this description, this article tries to investigate the beliefs, values and norms of social support and the ways to realize it, based on culture building and derived from revelation teachings. The study method is qualitative and the research has been done using the inductive content analysis technique. In this way, these questions have been answered. What are the characteristics of culturalization of social support based on Quranic teachings? What requirements does it follow in this direction? What are human interactions or social processes that stabilize or accelerate the formation of social support? یکــی از دلایلــی کــه ما انســان‌ها را بــه رابطــه اجتماعی رهنمون می‌ســازد، دستیابی به حمایت اجتماعی در أشکال مختلف آن است؛ ا گر چه ممکن است در بدو هر رابطه‌ای، الزاماً این نیت و قصد به صورت آ گاهانه لحاظ نشــود. بر این مبنا،می‌تــوان حمایت اجتماعی را رهــاورد روابط اجتماعی دانســت. در ایــن میــان، می‌تــوان از ســاز و کار فرهنــگ‌ســازی، بــه‌منظور اشــاعه فرهنگ حمایت اجتماعی در بین آحاد یک جامعه بهره‌مند شــد. بــا ایــن وصف، این نوشــتار درصدد اســت تا به بررســی باورهــا، ارزش ها و هنجارهــای حمایت اجتماعــی و راه‌کارهای تحقق آن، مبتنی بر فرهنگ‌سازی و ماخوذ از آموزه‌های وحیانی بپردازد. روش مطالعه کیفی بوده و با استفاده از تکنیک تحلیل محتوای استقرائی تحقیق صورت گرفته است. در این مسیر به این دسته از سوالات پاسخ داده شده است. فرهنگ‌سازی حمایت اجتماعی بر اســاس آموزه‌های قرآنی دارای چه مختصاتی است؟ از چه الزاماتی در این مسیر تبعیت می‌کند؟ تعاملات انسانی یا فرایندهای اجتماعی که زمینه‌ی شــکل‌گیری حمایت اجتماعی را تثبیت و یا تســریع مــی‌کند، کدامنــد؟ از میــان مکانیزم‌هــای حمایتی، به کنــش‌های مبتنی بر احســان، انفاق، صدقات، خمس و زکات و قرض‌الحســنه، پرداخته شده اســت و مصادیــق مــورد حمایت هــریک از آن احصــا گردیــد و کارکردهای مترتب بر آن نیز مورد بحث قرار گرفته و به چگونگی فرهنگ‌ســازی آن، نظر افکنده است. https://qss.basu.ac.ir/article_6337_c92383002f757cddd52df84e68894b5e.pdf

دانشگاه بوعلی سینا مطالعات اجتماعی قرآن 3041-8941 4 1 2025 08 23 Quranic Evaluation of the Prophet Muhammad's (PBUH) Soft Governance Ideologies from the Perspective of Orientalists ارزیابی قرآن‌شناختی انگاره‌های حکمرانی نرم پیامبر اکرم (ص) از دیدگاه خاورپژوهان 108 131 6117 10.22084/qss.2025.30807.1127 FA محمد هادی صفری دانشــجوی دکتــری علــوم قــرآن و حدیث، دانشــکدۀ علوم و معارف قرآن، دانشــگاه قــرآن و حدیث، قم، ایران. 0009-0004-2213-9190 احمد کریمی دانشیار گروه کلام، دانشگاه قرآن و حدیث، قم، ایران. 0000-0002-5525-2024 محمدحسن محمدی مظفر استادیار، گروه شیعه‌شناسی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران. 0009-0007-1036-5969 Journal Article 2025 04 13 This study investigates and critiques Orientalist perspectives on the model of the Prophet Muhammad’s (PBUH) soft governance, with a particular focus on a Qur'anic analytical approach. Since the 17th century, Orientalists have offered diverse—and at times contradictory—portrayals of the Prophet's governance, with some emphasizing its hard aspects and others focusing on its soft dimensions. Through a grounded theory analysis of entries related to the Prophet in four encyclopedias (Brill’s Encyclopaedia of Islam, The Qur'an by Leiden, The Qur'an edited by Oliver Leaman, and Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought), this research reveals that Orientalists often overlook the divine dimension of prophethood, reducing the Prophet's soft governance to his personal traits. This reduction undermines his authoritative and political role. The findings indicate that such an approach not only limits the Prophet’s legislative and governing authority but also diminishes the comprehensive role of prophethood to that of a merely cultural or spiritual leader. In contrast, a Qur'anic analysis based on verse 25 of Surah al-Hadid highlights a dynamic interplay between soft, network-based, and hard forms of governance within the Prophetic model, demonstrating that the Prophet’s governance was not confined to personal or cultural domains. By critiquing Orientalist approaches, this study emphasizes the necessity of a comprehensive and Qur'an-centered reinterpretation of the Prophet Muhammad’s (PBUH) model of governance. مسأله پژوهش، بررسی و نقد دیدگاه‌های خاورپژوهان درباره الگوی حکمرانی نرم نبوی با تمرکز بر تحلیل قرآن‌شناختی است. خاورپژوهان از قرن هفدهم میلادی تاکنون، تصویری متنوع و گاه متناقض از حکمرانی پیامبر ارائه داده‌اند؛ برخی بر جنبه‌های حکمرانی سخت و برخی دیگر بر جنبه‌های حکمرانی نرم تأکید نمودند. این پژوهش با تحلیل مدخل‌های مربوط به پیامبر اکرم (ص) در چهار دایرةالمعارف (اسلام بریل، قرآن لیدن، قرآن الیور لیمن و اندیشه سیاسی در اسلام پرینستون) و با استفاده از روش نظریه داده‌بنیاد، نشان می‌دهد که خاورپژوهان غالباً با نادیده گرفتن بُعد الهی نبوت، ویژگی‌های حکمرانی نرم پیامبر را به خصوصیات فردی ایشان تقلیل داده‌اند که نافی شئون حاکمیتی پیامبر است. یافته‌های پژوهش بیانگر آن است که این رویکرد، نه تنها شأن قانون‌گذاری و حاکمیتی پیامبر را محدود می‌سازد، بلکه نقش جامع نبوت را نیز به یک رهبر فرهنگی و معنوی فرو می‌کاهد. در مقابل، تحلیل قرآن‌شناختی مبتنی بر آیه ۲۵ سوره حدید، نشان می‌دهد که حکمرانی پیامبر محدود به ابعاد فردی یا فرهنگی نبوده است. این پژوهش با نقد رویکرد خاورپژوهان، بر لزوم بازخوانی جامع و قرآنی از الگوی حکمرانی پیامبر اکرم(ص) تأکید می‌کند. https://qss.basu.ac.ir/article_6117_84e2d85ac232c681a641da1ec663888c.pdf

دانشگاه بوعلی سینا مطالعات اجتماعی قرآن 3041-8941 4 1 2025 08 23 Elucidating the Model of Human Salvation in the Light of Surah Al-‘Asr: A Qualitative Study with an Inductive Approach تبیین الگوی رستگاری انسان در پرتو سوره عصر: مطالعه‌ای کیفی با اتخاذ رویکردی استقرایی 132 155 6330 10.22084/qss.2025.30920.1131 FA فرج تلاشان استادیار گروه معارف اسلامی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران. 0000-0001-7993-417X Journal Article 2025 05 02 One of the most fundamental existential questions concerning humanity is its ultimate destiny and the means of attaining salvation. Surah Al-‘Asr, with its remarkable rhetorical brevity and unparalleled depth of meaning, presents a comprehensive framework for understanding the human condition and the path to salvation within just three verses.<br>The present study aims to extract the key concepts and underlying themes of this Surah through a qualitative approach using inductive content analysis. After dividing the Surah into semantic units and conducting initial coding, the extracted concepts were organized into conceptual categories. Ultimately, four major themes were identified: awareness of time, warning against universal loss, individual salvation (faith and righteous deeds), and collective salvation (enjoining truth and patience). According to the findings, Surah Al-‘Asr, by presenting a coherent and systematic conceptual structure, delineates the human journey from individual awareness to social action, thereby promoting spiritual growth and social responsibility. This Surah can thus serve as a comprehensive model for educational, ethical, and epistemological studies within Islamic sciences. Moreover, the Surah regards “loss” as the rule and “salvation” as the exception, asserting that only those who embody inner faith, outward righteous action, and social participation through enjoining truth and patience actualize an integrated pedagogical model. This interpretation aligns with the perspectives of many Qur’anic exegetes. یکی از مهم‌ترین و اساســی‌ترین مســائل هستی‌شــناختی انســان، سرنوشت نهایی و چگونگی دستیابی به رستگاری است که سوره مبارکه عصر، با ایجاز بلاغی شگفت‌انگیز و در عین حال عمق معنایی بی‌بدیل به ارائه چارچوبی جامــع از وضعیــت وجــودی انســان و مســیر نجــات او در ســه آیه می‌پــردازد. پژوهــش حاضر با هدف اســتخراج مفاهیم کلیــدی و مضامین نهفته در این ســوره، با رویکرد کیفی و روش تحلیل محتوای استقرایی به بررسی محتوای آشکار آیات پرداخته است. پس از تقسیم سوره به واحدهای معنایی و انجام کدگذاری اولیه، مفاهیم استخراج‌شده در طبقات مفهومی سازمان‌دهی شدند و در نهایت، چهار مضمون اصلی، آ گاهی نســبت به زمان، هشــدار نسبت به خسران عمومی، نجات فردی (ایمان و عمل صالح) و نجات جمعی (توصیه به حق و توصیه به صبر) شناسایی گردید. بر اساس یافتههای تحقیق، سوره عصر با ارائه انســجام مفهومی و ساختاری نظام‌مند در جهت رشد معنوی و مســئولیت‌پذیری اجتماعی انســان، به ترسیم حرکت انســان از آ گاهی فردی تــا کنش اجتماعی پرداخته که می‌تواند به‌عنوان الگویی جامع در مطالعات تربیتی، اخلاقی و معرفتی در حوزه علوم اسلامی موردتوجه قرار گیرد. مضاف بر آن که، این سوره«،خسران» را قاعده و «نجات» را استثنا می‌داند و تنها کسانی از آن مستثنی هستند که با ایمان درونی، عمل بیرونی و مشارکت اجتماعی در توصیه به حق و صبر، یک الگوی تربیتی جامع را محقق سازند. این یافته از نظر تفسیری با دیدگاه بسیاری از مفسران قرآن همسو است https://qss.basu.ac.ir/article_6330_169be908d18ff83896292dd6de0df58c.pdf

دانشگاه بوعلی سینا مطالعات اجتماعی قرآن 3041-8941 4 1 2025 08 23 An Analytical Study of the Moral and Social Principles Governing Collective Interactions in the Qur’anic Verses: A Qur’anic Approach to Social Purification تحلیل اصول اخلاقی و اجتماعی مؤثر بر تعاملات جمعی در آیات قرآن کریم: رویکردی به تزکیه اجتماعی 156 185 6392 10.22084/qss.2025.30972.1134 FA ملیحه السادات سیدرضا دولابی استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه بین‌المللی علامه عسکری، تهران، ایران. 0000-0001-8802-1495 معصومه السادات سعیدی حسینی دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه بین‌المللی علامه عسکری، تهران، ایران. 0009-0003-2621-4402 Journal Article 2025 05 12 Social purification (tazkiyah ijtimāʿī) in the Qur’anic worldview is a multidimensional process that begins with the refinement of the individual self and culminates in the reformation of the moral and structural foundations of society. Employing the thematic content analysis method and focusing on the contextual coherence (siyaq) of the verses, this<br>study identifies and analyzes three main strategies for realizing social purification. The first and most fundamental strategy is “enhancing the integrity of social interactions,” which is grounded in mutual trust, respect for individual rights and boundaries, control of one’s gaze, and avoidance of suspicion and encroachment upon others’ rights. This approach forms the core of human relationship reform and ensures collective peace and moral soundness. From the Qur’anic perspective, it serves as the primary context for both the emergence and prevention of moral deviation within society.<br>The second strategy is “social guidance and collective moral education,” highlighting the crucial role of divine pedagogical systems—prophets, and Qur’an-based educational institutions—in cultivating socially responsible behaviors and strengthening ethical values. Such organized guidance establishes the foundation for moral growth and the sustainability of purification at the societal level. The third strategy is “promoting the spirit of generosity and charity,”<br>which functions as an effective means of countering the internal roots of social corruption, such as greed and materialism. It fosters social justice, reduces economic disparities, and strengthens communal solidarity. The findings indicate that social purification in the Qur’an is a multi-layered and coherent process that simultaneously pursues the reform of social relations, educational guidance, and moral reinforcement—ultimately paving the way for a balanced, ethical, and God-centered society. تزکیــه‌ی اجتماعــی در منظومــه‌ی قرآنــی، فرآیندی چندســاحتی اســت که از تهذیــب نفــس فــردی آغاز شــده و به اصــلاح بنیادهــای اخلاقی و ســاختاری جامعه می‌انجامد. این پژوهش با روش تحلیل محتوای مضمونی و تمرکز بر سیاق آیات، سه راهبرد اصلی در تحقق تزکیه اجتماعی را استخراج و تحلیل کرده اســت. مهم‌ترین راهبرد، «تقویت ســلامت تعاملات اجتماعی» است که بر پایه اعتماد متقابل، رعایت حقوق و حریم‌های فردی، کنترل نگاه و پرهیز از بدبینی و تجاوز به حقوق دیگران اســتوار اســت. این راهبرد شالوده اصلاح روابط انســانی و تضمین ســلامت و آرامش جمعی را تشــکیل می‌دهد و از نظر قرآن، اصلی‌ترین بستر بروز یا پیشگیری از انحرافات اخلاقی در جامعه است. راهبــرد دوم، «هدایت‌گــری اجتماعی و تربیت اخلاق جمعی» اســت که نقش نظام‌های تربیتی الهی، پیامبران و نهادهای آموزش وحیانی را در شکل‌دهی رفتارهــای جامعه‌پســند و تقویــت ارزش‌هــای اخلاقی برجســته می‌کنــد. این هدایت سازمان‌یافته، پایه‌گذار رشد اخلاقی و پایداری تزکیه در سطح اجتماعی اســت. ســومین راهبرد، «ترویج روحیه انفاق و بخشــش» اســت که به‌عنوان راهکاری مؤثر برای مقابله با ریشــه‌های درونی فســاد اجتماعی مانند بخل و دنیاطلبی، زمینه‌ساز عدالت اجتماعی، کاهش فاصله‌های اقتصادی و تقویت پیوندهای جمعی شــناخته می‌شــود. یافته‌ها نشان می‌دهد تزکیه اجتماعی در قرآن، فرایندی چندســطحی و منسجم اســت که اصلاح روابط اجتماعی، هدایت تربیتی و تقویت ارزش‌های اخلاقی را به‌طور همزمان دنبال می‌کند و در نهایت زمینه‌ساز جامعه‌ای متعادل، اخلاق‌محور و الهی می‌گردد. https://qss.basu.ac.ir/article_6392_3001ef257407d5a371a96dcd947c7d93.pdf

دانشگاه بوعلی سینا مطالعات اجتماعی قرآن 3041-8941 4 1 2025 08 23 A Comparative Study of the Fulfillment of the Promise of the Believers’ Succession on Earth in the Light of Verse 55 of Surah An-Nur بررسی تطبیقی تحقق وعده استخلاف مومنان در زمین در پرتو آیه 55 سوره نور 186 211 6329 10.22084/qss.2025.31043.1139 FA حبیب اله حلیمی جلودار دانشیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران. 0000-0001-7124-3753 روح اله شیریان مهشاد دانشــجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشــکده الهیات و معارف اســلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران. ایوب پروینی دانشــجوی دکتــری علــوم قــرآن و حدیث، گــروه علوم قرآن و حدیث، دانشــکده الهیات و معارف اســلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران. 0009-0006-8351-2731 Journal Article 2025 05 27 Verse 55 of Surah An-Nur is one of the key verses of the Holy Qur’an regarding God’s divine promise to the believers for succession and the establishment of authority on earth. This study, through an analytical and comparative approach, examines the exegetical perspectives of both Shia and Sunni scholars concerning the fulfillment of this promise. The findings indicate that Sunni commentators such as al-Tabari, Ibn Kathir, and al-Qurtubi interpret the realization of this promise as having occurred during the early Islamic period—specifically, in the time of the Prophet Muhammad (peace be upon him) and the Rightly Guided Caliphs. In contrast, Shia exegetes, including Allameh Tabataba’i and Ayatollah Makarem Shirazi, believe that the complete and final fulfillment of this verse will take place in the future, during the reappearance of Imam al-Mahdi (may God hasten his reappearance). In both perspectives, the conditions for the realization of this divine promise are faith, righteous deeds, and pure monotheism. The results of the study reveal that although both schools of thought affirm the principle of divine succession (istikhlaaf), they differ significantly regarding its ultimate manifestation and scope of realization. These differences stem from the theological and narrative foundations of each tradition. Moreover, the divine promise of succession is not only a prophecy of future triumph but also a civilizational strategy encompassing moral, identity-based, political, cultural, and psychological dimensions—serving to strengthen discourse, reengineer social structures, and guide the educational direction of the Islamic system in the contemporary era. آیــه 55 ســوره نــور یکــی از آیــات کلیــدی قــرآن کریــم در زمینه وعــده الهی به مؤمنان برای جانشــینی و اســتقرار حاکمیت در زمین اســت. ایــن پژوهش با رویکــردی تحلیلــی و تطبیقی به بررســی دیدگاه‌های تفســیری شــیعه و اهل ســنت درباره تحقق این وعده می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشــان می‌دهد که مفســران اهل ســنت، همچون طبری، ابن کثیر و قرطبی، تحقق وعده را در دوره تاریخی صدر اسلام، به‌ویژه زمان پیامبر اکرم(ص) و خلفای راشدین دانســته‌اند. در مقابل، مفســران شــیعه از جملــه علامه طباطبایــی و آیت‌الله<br>مــکارم شــیرازی، تحقق نهایــی و کامل آیــه را در آینــده و در دوران ظهور امام مهدی(عج) دانســته‌اند. در این میان، شــرط تحقق وعده در هر دو دیدگاه، ایمــان، عمل صالح و توحید خالص معرفی شــده اســت. نتایــج این پژوهش حاکی از آن است که گرچه هر دو مذهب بر اصل وعده استخلاف تأکید دارند، اما در تعیین مصداق نهایی و دامنه تحقق آن، تفاوت‌های قابل‌توجهی میان آنها وجود دارد. این تفاوت‌ها ریشه در مبانی کلامی و روایی هر مذهب دارد و این وعده، نه تنها نویدی الهی برای آینده، بلکه راهبردی تمدن‌ساز در ابعاد اخلاقی، هویتی، سیاسی، فرهنگی و روانی برای تقویت گفتمان، بازمهندسی ساختار اجتماعی و جهت دهی تربیتی نظام اسلامی در عصر حاضر است. https://qss.basu.ac.ir/article_6329_b91a76b0b2fa7ce160212f53f3d2edba.pdf

دانشگاه بوعلی سینا مطالعات اجتماعی قرآن 3041-8941 4 1 2025 08 23 The Islamic Ummah and Social Capital: A Qur'anic Analysis of Believers' Relationships and Capital Formation in Early Islam امت اسلامی و سرمایه اجتماعی: تحلیل قرآنی روابط مؤمنان و سرمایه‌سازی در صدر اسلام 212 241 6393 10.22084/qss.2025.31076.1142 FA مرتضی عرب استادیار، گروه الهیات، دانشکده حقوق و الهیات، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران 0000-0002-0085-0174 Journal Article 2025 06 01 This interdisciplinary study investigates the mechanisms of social capital formation in the early Islamic community. The data comprises selected Qur'anic verses (Ḥujurāt, 10; Tauba, 103; Māʾida, 2; Anfāl, 63; Āl ʿImrān, 103), authoritative tafsīr, and historical references such as Ibn Hishām's Sīra. The research employs qualitative thematic content analysis; the verses and interpretations were coded, producing three central categories— Islamic brotherhood, social institutions, and reciprocal norms. These were compared with the social capital theory (trust, networks, norms). Findings indicate that Qur'anic brotherhood fostered trust and bonding social capital; institutions such as the mosque and zakāt system promoted cooperative networks and bridging capital; and Qur'anic injunctions like enjoining good and mutual aid institutionalized reciprocal norms. The study concludes that Qur'anic principles, through practical and historical functions, offered mechanisms for strengthening trust, enhancing cooperation, and reducing inequality. These insights provide applicable lessons for modern social integration policies, institutional development, and community cohesion. The<br>comparative analysis of verses, tafsīr, and historical practices forms the foundation of the article's practical recommendations. ایــن پژوهــش میان‌رشــته‌ای بــا هــدف وا کاوی ســازوکارهای تولیــد صدر اســام انجام شــده اســت. ســرمایة اجتماعــی در امــت اســامی<br>داده‌هــا شــامل گزینش آیــات کلیدی قــرآن (حجــرات/10، توبه/103، مائده/2، انفــال/63، آل‌عمران/ 103)، تفاســیر معتبر و منابع تاریخی ماننــد ســیره ابن‌هشــام اســت. روش تحقیق تحلیل محتــوای کیفی تماتیک است؛ آیات و تفاسیر کدگذاری و سه مقوله محوری - اخوت اســامی، نهادهــای اجتماعی و هنجارهای متقابل- اســتخراج شــد و با نظریه ســرمایة اجتماعی (اعتماد، شــبکه‌ها و هنجارها) تطبیق یافت. یافته‌ها نشان می‌دهد که اخوت قرآنی بستر اعتماد و سرمایة پیونــدی را فراهــم ســاخت؛ نهادهایــی ماننــد مســجد و نظــام زکات شــبکه‌های همکاری و ســرمایة پل‌زننده ایجاد کردند؛ و هنجارهای امــر بــه معــروف و تعــاون در خیــر، هنجارهــای متقابــل را نهادینــه<br>نمودنــد. نتیجه پژوهش نشــان می‌دهد اصول قرآنــی با کارکردهای عملــی و تاریخــی، ســازوکارهایی بــرای تقویــت اعتمــاد، همــکاری<br>کاهــش نابرابــری فراهــم کرده‌انــد و می‌تواننــد بــرای سیاســت‌های ادغــام اجتماعــی، برنامه‌هــای نهادســازی مــدرن و ارتقای انســجام<br>اجتماعی الهام‌بخش باشــند. تحلیل تطبیقی آیات، تفاســیر و منابع تاریخی مبنای پیشنهادهای کاربردی مقاله را تشکیل می‌دهد. https://qss.basu.ac.ir/article_6393_55b782d9f1c1765aac3cb3d51aae2430.pdf

دانشگاه بوعلی سینا مطالعات اجتماعی قرآن 3041-8941 4 1 2025 08 23 Critique and Analysis of the Most Influential Quranic Tafsir Trends in Contemporary Iran with a Social Approach نقد و تحلیل مهم‌ترین جریان‌های تدبری قرآن در ایران معاصر با رویکرد اجتماعی 242 273 6338 10.22084/qss.2025.31243.1150 FA مهدی کهکی دانشــجوی گروه علــوم قــرآن و حدیث، دانشــکده الهیات، دانشــگاه امام صادق علیه الســام، تهران، ایران 0009-0001-8760-3722 محمود کریمی بنادکوکی اســتاد گــروه علــوم قرآن و حدیث، دانشــکده الهیات، دانشــگاه امام صادق علیه الســام، تهــران، ایران 0000-0003-2180-6575 Journal Article 2025 07 12 Tafsir (contemplative interpretation) of the Holy Quran, as a key method of engaging with the Quran, has become a prominent approach in understanding and applying Quranic teachings in contemporary Iran, particularly after the Islamic Revolution. The Quran’s emphasis on tafsir, as seen in verses like “A blessed Book which We have revealed to you, that they may reflect upon its verses” (Sad/29), has led to the emergence of diverse tafsir trends in Iran. These trends,<br>each with distinct methodologies and perspectives, particularly in the social dimension, have promoted understanding and application of the Quran. This study aims to critically analyze six prominent tafsir trends in contemporary Iran with a social approach, examining their characteristics, strengths, and shortcomings in promoting social understanding and practice of the Quran. Employing a descriptive-analytical method, data were collected through library resources and field surveys, including interviews with key figures. Findings indicate that these trends have achieved successes in areas such as integration with social sciences, public promotion, and structured education. However, significant shortcomings, including neglect of hadith, weak social reasoning, lack of practical solutions, and insufficient emphasis on social practice, pose major obstacles to the development of socially oriented Quranic tafsir. By critiquing these trends and offering practical recommendations, this study seeks to strengthen the social approach to tafsir for deeper societal impact and alignment with socially oriented Quranic contemplation. تدبــر در قــرآن کریم، به‌عنوان یکی از کلیدی‌تریــن روش‌های انس با قرآن، در ایــران معاصــر به‌ویــژه پــس از انقاب اســامی، به رویکردی برجســته در فهــم و عمــل بــه معــارف قرآنی تبدیل شــده اســت. تأ کید قــرآن بــر تدبر در آیاتی مانند «کِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ إِلَیْکَ مُبَارَکٌ لِیَدَّبَّرُوا آیَاتِهِ» (ص/ 29)، زمینه‌ساز شکل‌گیری جریان‌های متنوع تدبری در ایران شده که هرکدام با روش‌ها و دیدگاه‌های خاص خود، به‌ویژه در ُبعد اجتماعی، به ترویج فهم و عمل به قــرآن پرداخته‌انــد. این پژوهش با هدف نقد و تحلیل عمیق شــش جریان برجســته تدبــری در ایران معاصر بــا رویکرد اجتماعی، به بررســی ویژگی‌ها، نقــاط قــوت، و کاســتی‌های آن‌ها در ترویــج فهم و عمل اجتماعــی به قرآن می‌پــردازد. روش تحقیــق توصیفی-تحلیلی بوده و داده‌هــا از طریق منابع کتابخانــه‌ای و پیمایش‌هــای میدانــی، از جملــه مصاحبــه با افــراد کلیدی،<br>جمع‌آوری شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که این جریان‌ها در مواردی چون پیوند با علوم اجتماعی، ترویج عمومی، و آموزش ساختارمند موفقیت‌هایی کســب کرده‌انــد، اما کاســتی‌های جدی مانند کم‌توجهی بــه روایات، ضعف در استدلال‌های اجتماعی، فقدان راهکارهای عملی، و عدم تأ کید کافی بر عمل اجتماعی، موانع بزرگی در مسیر رشد تدبر در قرآن با رویکرد اجتماعی ایجــاد کرده‌اند. ایــن مطالعه با نقد جریان‌های مزبور و ارائه پیشــنهادهای عملی، به دنبال تقویت رویکرد اجتماعی تدبر برای تأثیرگذاری عمیق‌تر در هدایت جامعه و قرین ساختن تدبر با عمل به قرآن است. https://qss.basu.ac.ir/article_6338_5648d7fb4f1ea9a69fd10fccacd7d007.pdf

دانشگاه بوعلی سینا مطالعات اجتماعی قرآن 3041-8941 4 1 2025 08 23 The Consequences of Taʿdhīr in the Qur’an and Its Impact on the Obstruction of Social Reform Pathways پیامدهای تعذیر در قرآن و تأثیر آن بر انسداد مسیر اصلاحات اجتماعی 274 311 6334 10.22084/qss.2025.31338.1154 FA عباس فرج زاده دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، واحد فسا، دانشگاه آزاد اسلامی، فسا، ایران محمد شریفانی دانشیار دانشگاه علامه طباطبایی، دانشکده الاهیات و معارف اسلامی، تهران، ایران محمد جواد رحمانی استادیار گروه معارف اسلامی، واحد مرودشت، دانشگاه آزاد اسلامی، مرودشت، ایران Journal Article 2025 07 28 One of the recurring obstacles in fulfilling the mission of divine prophets is the resistance of people manifested as taʿdhīr (excuse-making) in response to their call. This phenomenon, highlighted in the Qur'an through various forms such as excuse-making, procrastination, mockery, and denial, signifies not merely individual or doctrinal opposition but, on a broader scale, acts as a structural barrier to the realization of social reform and the institutionalization of transformation. The central issue of this study is to examine the impact of taʿdhīr on obstructing social reform pathways in contemporary religious societies where Qur'anic values play a pivotal role in policymaking. The primary problem-oriented research question is: According to Qur'anic teachings, what impact does people's taʿdhīr in response to prophets have on the process of social reform and the achievement of educational objectives? The hypothesis posits that taʿdhīr is not only an individual reaction stemming from ignorance or obstinacy but a structural factor with extensive social and educational consequences, leading to the obstruction of reform pathways, the undermining of the legitimacy of divine prophets, and disruption in cultural transformation. Employing a descriptive-analytical method with a focus on content analysis of Qur'anic verses, the findings reveal that taʿdhīr is rooted in factors such as ignorance, tribal prejudice, obstinacy, and material interests, resulting in consequences like deprivation of divine guidance, educational stagnation, social division, and resistance to change. These findings provide a deeper understanding of the failure of reformist movements in the history of religions and propose strategies such as promoting rational thinking, prophetic patience, and social justice to address cultural barriers in contemporary Islamic societies. This study, by linking Qur'anic teachings to social realities, lays the groundwork for future interdisciplinary research. یکی از موانع مکرر در مسیر تحقق رسالت پیامبران الهی، مقاومت‌های مردم در قالب تعذیر در برابر آنان است. این پدیده، که در قرآن به اشکال گوناگون همچون بهانه‌جویی، تعلل، تمسخر و انکار برجسته شده، نشان‌دهنده مخالفت فردی یا اعتقادی، بلکه در مقیاس گسترده‌تر، به عنوان عاملی بازدارنده در تحقق اصلاح اجتماعی و نهادینه‌سازی تحول می‌باشد. مسئله تحقیق حاضر، بررسی تأثیر تعذیر بر انسداد مسیر اصلاحات اجتماعی در جوامع دینی معاصر است، جایی که ارزش‌های قرآنی نقش محوری در سیاست‌گذاری‌ها دارند. سوال اصلی مسئله محور این پژوهش این است که: طبق آموزه‌های قرآن، تعذیر مردم در پاسخ به پیامبران چه تأثیری بر فرآیند اصلاح اجتماعی و تحقق اهداف تربیتی دارد؟ فرضیه ما این است که تعذیر نه تنها واکنشی فردی ناشی از جهل یا لجاجت، بلکه عاملی ساختاری با پیامدهای اجتماعی و تربیتی گسترده است که به انسداد مسیر اصلاح، تضعیف مشروعیت پیامبران الهی و اختلال در تحول فرهنگی منجر می‌شود.روش تحقیق، توصیفی‌ـ‌تحلیلی با تمرکز بر تحلیل محتوایی آیات قرآن است. یافته‌ها نشان می‌دهد که تعذیر ریشه در عواملی همچون جهل، تعصب قومی، لجاجت و منافع مادی دارد و پیامدهایی چون محرومیت از هدایت الهی، رکود تربیتی، تفرقه اجتماعی و مقاومت در برابر تغییرات را به دنبال می‌آورد. این نتایج، درک عمیق‌تری از شکست جنبش‌های اصلاحی در تاریخ ادیان ارائه می‌دهد و راهکارهایی همچون تقویت تفکر عقلانی، صبر نبوی و عدالت اجتماعی را برای مقابله با موانع فرهنگی در جوامع اسلامی پیشنهاد می‌کند. این مطالعه، با پیوند آموزه‌های قرآنی به واقعیت‌های اجتماعی، زمینه‌ای برای تحقیقات میان‌رشته‌ای آینده فراهم می‌آورد. https://qss.basu.ac.ir/article_6334_d0cffa36e832b65fe145a6e9360bda83.pdf

دانشگاه بوعلی سینا مطالعات اجتماعی قرآن 3041-8941 4 1 2025 08 23 Semantic Analysis of the Implications of Quranic Concepts in Relation to Altruism as a Social Concept واکاوی دلالت‌های معناشناختی مفاهیم قرآنی در پیوند با دیگرخواهی به مثابۀ مفهومی اجتماعی 312 346 6477 10.22084/qss.2025.31156.1145 FA حمید باقری دانشــیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشــکده الهیات و معارف اســامی، دانشــگاه تهران، تهران، ایران 0000-0001-6313-651X مریم زارع گاریزی دانش آموختۀ مقطع کارشناســی ارشــد، علوم قرآن و حدیث، دانشــکده الهیات و معارف اســامی، دانشــگاه تهران، تهران، ایران Journal Article 2025 06 22 Altruism, as one of the most prominent human values, has been fundamentally emphasized in Islamic texts. This research employs a descriptive-analytical method based on library studies and seeks to outline the conceptual network of altruism in the Quran, with an emphasis on its semantic coherence and social impacts. The present study demonstrates that concepts such as self-sacrifice (Ithār), charity (Infāq), cooperation (Taʽāwun), benevolence (Iḥsān), almsgiving (Ṣadaqah), and feeding the needy (Iṭʽām) are deeply interconnected with altruism and have been systematically introduced in the Quranic verses. Among these concepts, self-sacrifice (Ithār) is recognized as the highest level of altruism, emphasizing the preference of others' needs over one’s own. The Quran highlights two key components of altruism: prioritizing the well-being of others and expecting no material reward. The Quran does not regard altruism merely as a social behavior but, by emphasizing sincere intention and divine pleasure, presents it as a divine approach and a religious duty, elevating it from an individual level to a social system. It offers a comprehensive model for human relations that leads to both personal transcendence and societal progress. By linking altruism to concepts such as “in the way of God” (fi sabil Allah) and “for the sake of God’s pleasure” (li-wajh Allah), the Quran raises it from the level of purely human-centric behaviors to a divine realm. Moreover, altruism in the Quran is not only an individual virtue but also a foundation for achieving social justice and the cohesion of the Islamic community (ʼummah). دیگرخواهــی، بــه‌عنــوان یکــی از ارزش‌هــای برجســتۀ انســانی، در متــون اســامی بــه شــکلی بنیادین مــورد توجه قرار گرفته اســت. ایــن پژوهش با روش توصیفــی ـ تحلیلــی و بــر پایۀ مطالعات کتابخانــهای صورت گرفته و به دنبال ترســیم شــبکۀ مفهومی دیگرخواهی در قرآن با تأ کید بر انسجام معنایــی و تأثیــرات اجتماعی آن اســت. پژوهش حاضر نشــان می‌دهد که مفاهیمــی همچــون ایثار، انفاق، تعاون، احســان، صدقــه و اطعام هر یک بــا دیگرخواهــی پیوندی عمیق دارند و در آیات قــرآن به صورت نظام‌مند معرفــی شــده‌اند. از میان این مفاهیــم، ایثار به‌عنوان متعالی‌ترین ســطح دیگرخواهی شــناخته شــده که بــر ترجیح نیاز دیگران بر خــود تأ کید دارد. آیــات قــرآن بر دو مؤلفه کلیدی دیگرخواهی تأ کید دارند: هدف قرار دادن رفــاه دیگــران و عدم توقع پاداش مــادی. قرآن، دیگرخواهــی را صرفاً یک رفتــار اجتماعــی نمی‌داند، بلکه بــا تأ کید بر نیّت خالصانــه و رضایت الهی آن را بــه‌عنــوان یک رویکرد الهی و تکلیــف ایمانی تبیین می‌کند و آن را از ســطح فردی به نظامی اجتماعی ارتقا می‌دهد، الگویی جامع برای روابط انسانی ارائه می‌کند که هم به تعالی فردی و هم به پیشرفت جامعه منجر می‌شــود. قرآن با پیوند دیگرخواهی به مفاهیمی مانند «فی سَــبیلِِ اللهِ» و «لِوَ جْهِ اللَّهِ» آن را از سطح رفتارهای صرفاً انسان‌محور به عرصه‌ای الهی ارتقا می‌دهد. همچنین، دیگرخواهی در قرآن نه تنها یک فضیلت فردی، بلکه پایه‌ای برای تحقق عدالت اجتماعی و انسجام امت اسامی است. https://qss.basu.ac.ir/article_6477_51f15efdd170e6043fa02a74882f0470.pdf