دانشگاه بوعلی سینا مطالعات اجتماعی قرآن 3041-8941 4 2 2026 01 21 The evolution of the concept of women's religious veil in the eyes of Quran scholars of the first five centuries of the Hijri سیر تطور انگاره ستر شرعی زنان در نگاه قرآن‌پژوهان پنج قرن نخست هجری 107 141 6316 10.22084/qss.2025.31423.1163 FA سهیلا پیروزفر دانشیار گــروه علــوم قــرآن و حدیــث، دانشــکده الهیــات، دانشــگاه فردوســی مشــهد، مشهد، ایران. 0000-0003-3560-0359 آسیه جمالی شوراب دانشجوی دکتری گــروه علــوم قــرآن و حدیــث، دانشــکده الهیــات، دانشــگاه فردوســی مشــهد، مشهد، ایران. حسن نقی زاده استاد گــروه علــوم قــرآن و حدیــث، دانشــکده الهیــات، دانشــگاه فردوســی مشــهد، مشهد، ایران. Journal Article 2025 08 22 "Satr Shar'i" (women's legitimate covering) is a foundational yet complex concept in Islamic culture that has been a subject of significant challenge and diverse interpretation by scholars since the dawn of Islam. This research, employing a history of concepts approach through the analysis of historical reports, examines the evolution in the understanding and explanation of women's legitimate covering by Quranic scholars of the first five Hijri centuries. The main objective is to identify key concepts related to the verses on covering (An-Nur: 31, 60; Al-Ahzab: 59), recognize their semantic and interpretive changes, and analyze influential factors, including the Quranic text, Prophetic tradition, the practices of the Companions, and socio-legal contexts.<br /><br />The findings indicate that in the first and second centuries, the concept of satr primarily emphasized social distinction between free women and slave girls and the reform of the basic head covering (khimār). In the third century, these concepts were consolidated and systematized, entering jurisprudential discussions. The fourth and fifth centuries marked the maturation of religious schools, witnessing the institutionalization of the jilbāb (outer garment), an expanded allowance for displaying conventional adornments like the face and hands, and emerging interpretive distinctions between Sunnis and Shias on such permissions. Mystical interpretations also added spiritual dimensions to the concept of adornment (zīnah).<br /><br />The research concludes that the notion of women's legitimate covering has not been static; rather, it is the result of a dynamic interaction between text, tradition, socio-historical conditions, and intellectual schools. Understanding this evolution is crucial for explaining the roots of the contemporary discourse on Islamic dress.  «ســتر شــرعی زنــان» یکــی از مفاهیــم بنیادیــن و در عیــن حــال پیچیــده در فرهنگ اسلامی است که از ابتدای اسلام تاکنون محل چالش و تفسیر فراوان اندیشــمندان بوده اســت. این پژوهش با رویکرد تاریخ انگاره و با اســتفاده از روش تحلیل گزارشات تاریخی به بررسی تطور فهم و تبیین ستر شرعی زنان، توسط قرآن پژوهان پنج قرن نخست هجری (قرون اول تا پنجم) می‌پردازد. هــدف اصلــی مطالعه، شناســایی انگاره‌هــای کلیدی مرتبط با آیات پوشــش (ســوره نور، آیه 31و۶۰؛ ســوره احزاب، آیه ۵۹) بازشناســی تغییرات معنایی و تفسیری آن‌ها و تحلیل عوامل مؤثر ازجمله متن قرآنی، سنت نبوی، عملکرد صحابه و زمینه‌های اجتماعی-حقوقی اســت. یافته‌ها نشــان می‌دهد که در قرون اول و دوم، انگاره ستر عمدتاً بر تمایز اجتماعی میان زنان آزاده و کنیز و اصلاح پوشش پایه (خمار) تأ کید داشت. در قرن سوم، این انگاره‌ها تثبیت و نظام‌مند شد و به بحث‌های فقهی راه یافت. قرون چهارم و پنجم دوران بلوغ مکاتب دینی بوده که طی آن نهادینه شــدن پوشش جلباب، گسترش اجازه بروز آرایه‌های متعارف مانند وجه و کفین، و تمایز تفســیری میان اهل‌ســنت و شیعه در مصداق رخصت‌ها مشاهده می‌شود. همچنین تفاسیر عرفانی به فهم زینت ابعاد معنوی افزودند. پژوهش نتیجه می‌گیرد انگاره ســتر شــرعی زنــان مفهومی ایســتا نبوده، بلکه حاصل تعامل پویای متن، ســنت، شــرایط تاریخی-اجتماعی و تأثیر مکتب‌های فکری اســت که شــالوده‌های مباحث پوشــش اســلامی معاصر را شکل داده اســت. فهم این سیر تطور برای تبیین ریشه‌های گفتمان پوشش در اسلام بسیار حائز اهمیت است. https://qss.basu.ac.ir/article_6316_6107d91fc9a0b04bc044aa7d8c1443bd.pdf