دانشگاه بوعلی سینا مطالعات اجتماعی قرآن 3041-8941 4 2 2026 01 21 Mechanisms of Self-Purification in Curbing Envy and Improving Social Relations مکانیسم‌های تزکیه نفس درمهارحسادت و بهبود روابط اجتماعی 142 165 6315 10.22084/qss.2025.31490.1164 FA عاطفه دژپسند بنه ساعت بک دانشجوی دکتری، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران مهدی اکبرنژاد استاد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران. Journal Article 2025 08 31 Abstract The escalation of psychological disorders and the disintegration of social relationships arising from envy—as a deeply rooted moral vice—highlight the imperative to control it through practical mechanisms of self-purification (tazkiyah al-nafs). Employing a descriptive-analytical method and drawing upon Qur’anic verses and prophetic traditions, this study investigates how the process of self-purification, through the redefinition of moral selfhood, neutralizes envy and enhances social relations. The findings reveal that, first, strengthening contentment with divine decree (Qur’an, Al-Hadid: 23) diminishes destructive social comparison and increases inner self-sufficiency, thereby reducing envy. Second, cultivating inner piety (taqwa) as the axis of self-control (Qur’an, Al-Baqarah: 197) establishes an internal monitoring system that regulates negative emotions. Third, transforming envy into ghibta (the aspiration for virtue without coveting the deprivation of others) through self-discipline reconstructs envy into constructive competition rather than social destruction. Fourth, fostering empathy and social trust by emphasizing monotheistic values (Qur’an, Al-Imran: 103) and the ethical maxim “Desire for others what you desire for yourself” (Nahj al-Balaghah, Letter 31) strengthens social capital. Overall, by targeting the existential roots of envy—self-centeredness and discontent with divine ordainment—self-purification not only curbs this vice, but also, through cognitive reconstruction, redirects social relations toward solidarity and constructive interaction. Keywords: Mechanism, Self-purification, Envy, Social relations گســترش اختلالات روانی و فروپاشــی روابط اجتماعی ناشــی ازحسادت به عنــوان رذیلــت اخلاقی ریشــهدار، ضرورت مهار آن از طریق ســاز و کارهای عملیاتــی تزکیه نفس را آشــکار می‌ســازد. این پژوهش بــا روش توصیفی- تحلیلــی و اتــکا بــه آیــات و روایــات، به بررســی این پرســش می‌پــردازد که فراینــد تزکیــه نفــس چگونــه بــا بازتعریــف خویشــتن اخلاقــی، حســادت را خنثی کرده و روابط اجتماعی را بهبود می‌بخشــد. یافته‌ها نشــان می‌دهد نخســت، تقویت رضایت به قضای الهی (حدید/۲۳ ) با مهار مقایســه‌گری مخرب و افزایش احساس کفایت درونی، زمینه‌ساز کاهش حسادت است. دوم، تقوای قلبی به‌مثابه محور خودکنترلی (بقره/۱۹۷)با ایجاد سیستم نظارتی درونی، هیجانات منفی را مهار می‌کند. ســوم، تبدیل حســادت به غبطه از طریق تربیت نفس، رقابت سازنده را جایگزین تخریب اجتماعی می‌نمایــد. چهارم، تبدیــل حســادت بــه همدلــی و اعتماد بــا تأ کیــد بــر ارزش‌های توحیدی (آلعمران/ ۱۰۳) و اصل «آنچه برای خود می‌پسندی بــرای دیگــران بپســند» (نهج‌البلاغــه، نامه۳۱)، ســرمایه اجتماعــی را ارتقا می‌دهــد. در مجمــوع، تزکیه نفــس با هدف قراردادن ریشــه‌های وجودی حســادت (خودمحوری و عدم رضایت به تقدیر الهی،) نه تنها این رذیله را مهــار می‌کنــد، بلکــه از طریق بازســازی شــناختی، روابــط اجتماعی را به سمت همبستگی و تعامل سازنده سوق می‌دهد

https://qss.basu.ac.ir/article_6315_72fe6f9fdab5f4d465ac6da028e4544c.pdf